Szwagierka wyciągnęła piąty pojemnik przy gościach, ale wyszła z workiem odpadków.
Kiedy szwagierka wyjęła z torby piąty plastikowy pojemnik i sięgnęła po mojego faszerowanego szczupaka, zrozumiałam: teraz albo nigdy.
Przez dwadzieścia pięć lat milczałam.
Dość.
Jak powiedział znany klasyk, wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne.
Ale w rzeczywistości, jeśli przyjrzeć się szczegółom — temu, jak ludzie nakrywają do stołu i jak dzielą kotlety — otwierają się prawdziwe przepaście.
— Sierioża, widziałeś listę zakupów? — Nina stuknęła palcem w kartkę z zeszytu zapisaną jej starannym, nauczycielskim pismem.
— Przeliczyłam to: jeśli weźmiemy kawior, jak chciałeś, i tę czerwoną rybę na półmisek, to nie zmieścimy się w budżecie.
Siergiej, nie odrywając wzroku od telewizora, machnął ręką.
— Nin, no przecież pięćdziesiąt lat ma się raz w życiu.
Co, mamy postawić gościom szprotki w pomidorach?
Przyjdą porządni ludzie: z pracy, Pietrowiczowie, Lenka z mężem.
Nie rób mi obciachu.
— Nie robię ci obciachu.
Ja liczę, — westchnęła Nina, poprawiła okulary i znowu wbiła wzrok w kalkulator.
Lubiła dokładność.
Przez całe życie pracowała jako księgowa w niewielkim przedsiębiorstwie budowlanym i twardo wiedziała jedno: jeśli gdzieś przybyło, to gdzieś indziej ubędzie.
W tym wypadku ubywało z ich „wakacyjnej” skarbonki.
Siergiej, kierowca z trzydziestoletnim stażem, był człowiekiem o szerokim sercu, ale wąskim planowaniu finansowym.
— A twoja Swietka z rodziną będzie? — zapytała Nina, choć odpowiedź znała z góry.
— Oczywiście! — Siergiej aż podniósł się z kanapy.
— To moja rodzona siostra.
Moi siostrzeńcy, Dańka i Ksiucha.
Jak miałbym ich nie zaprosić?
Nina zacisnęła usta.
Szwagierki Swietłany, delikatnie mówiąc, nie lubiła.
I nie chodziło o jej kłótliwy charakter, ale o jakąś patologiczną, wszechogarniającą chciwość.
Swieta pracowała w magazynie i chyba nawyk „liczenia i odkładania” przerodził się u niej w prawdziwą manię.
— Sierioż, ja nie mam nic przeciwko rodzinie.
Ale pamiętasz ostatni raz, na majówkę? — Nina zdjęła okulary i spojrzała na męża.
— Wywiozła wtedy pół wiadra szaszłyków.
„Dla pieska”.
A potem widziałam, jak twój szwagier Kola zjadał te szaszłyki na obiad.
— Oj, znowu to samo! — Siergiej skrzywił się.
— Żałujesz kawałka mięsa dla rodzonej siostry?
No może źle policzyła, może naprawdę brała dla psa, a potem zmienili zdanie.
Daj już spokój.
To przecież rodzina.
Nina zamilkła.
Kłócenie się z Siergiejem, kiedy chodziło o „więzy krwi”, było bez sensu.
W milczeniu skreśliła z listy drogą kiełbasę długo dojrzewającą i wpisała zwykły serwolat.
Na kawior i tak nie starczało pieniędzy — chyba że sięgnąć do skrytki na zimowe opony.
— Dobrze, — powiedziała w końcu.
— Ale uprzedzam: gotuję dokładnie na dwanaście osób.
Plus mały zapas.
Żadnego „na wynos” i żadnego „na jutro”.
— O Boże, Nin! — roześmiał się Siergiej, podchodząc do żony i obejmując ją za ramiona.
— Kto by wynosił jedzenie z jubileuszu?
To nie głodne lata dziewięćdziesiąte.
Przygotowania do jubileuszu przypominały operację wojskową.
Nina przez dwa dni nie wychodziła z kuchni.
W piekarniku dochodziła pieczeń wieprzowa naszpikowana czosnkiem i marchewką.
Na kuchence pyrkała galareta — Siergiej uwielbiał chołodziec, choć Nina burczała, że to „zimowe” danie.
Główną ozdobą stołu miał być faszerowany szczupak — popisowe danie Niny, dla którego poświęciła wolny dzień i trzy tysiące rubli na targu.
Rybę wybierała wybrednie: zaglądała w skrzela, targowała się ze sprzedawcą aż do chrypki, ale w końcu przyniosła do domu prawdziwe trofeum — prawie cztery kilogramy.
W dniu uroczystości mieszkanie lśniło.
Stół, rozłożony przez cały salon, uginał się od przekąsek.
Nina, zmęczona, ale zadowolona, w nowej sukience w kolorze przybrudzonego różu, ustawiała talerze.
— Pięknie! — oceniła przyjaciółka Lena, która przyszła pomóc przy krojeniu.
— Ninka, jesteś bohaterką.
Szczupak — wow!
Sałatki — wow!
A to co, julienne?
— Julienne, — skinęła Nina, poprawiając serwetkę.
— Z borowikami, między innymi.
Sierioża prosił.
Goście zaczęli schodzić się na piątą.
Pierwsi przyszli koledzy męża — głośni, weseli faceci z kopertami i kwiatami.
Potem dołączyli sąsiedzi.
Mieszkanie wypełniło się gwarem głosów, zapachem perfum i pieczonego mięsa.
Swietłana z mężem Kolą i dwójką nastoletnich dzieci spóźniła się czterdzieści minut.
— Oj, korki, korki!
Cała Moskwa stoi! — obwieściła głośno Swieta, wpadając do przedpokoju.
Była kobietą postawną, hałaśliwą, w jaskrawej bluzce z lureksem, która opinała jej pokaźny biust.
W rękach trzymała ogromną torbę gospodarczą z Auchan.
— Wszystkiego najlepszego, braciszku! — cmoknęła Siergieja w policzek.
— Proszę, to dla ciebie od nas.
Wyciągnęła małą torebkę.
Nina, przyjmując prezenty, zerknęła do środka: zestaw do golenia z supermarketu, z promocji.
„No, przynajmniej nie skarpetki”, pomyślała, ale na głos powiedziała:
— Proszę, wchodźcie, drodzy goście.
Wszystko już na stole, stygnie.
— A torbę postawimy tutaj w kącie, dobrze? — Swieta po gospodarsku ustawiła swój tobołek za wieszakiem.
— Tam jest zmiana dla dzieci i różne drobiazgi.
Nina zauważyła, że torba jest podejrzanie pusta jak na „zmianę ubrań”.
Ale przemilczała to.
Biesiada toczyła się swoim rytmem.
Wznoszono toasty, brzęczały kieliszki.
Siergiej, zarumieniony i szczęśliwy, przyjmował życzenia.
Nina biegała do kuchni, zmieniała talerze, donosiła gorące dania.
Swietłana jadła mało.
Siedziała jak dowódca na wzgórzu i uważnie lustrowała pole bitwy.
Jej wzrok sunął po półmiskach z wędlinami, zatrzymywał się na misie z owocami, oceniał resztki sałatki z ozorem.
— Nin, a sałatkę Olivier sama kroiłaś czy kupna? — zapytała nagle głośno w przerwie między toastami.
— Sama, oczywiście, Swieta.
Kto by na jubileusz stawiał kupne?
— M-m-m, — przeciągnęła szwagierka.
— Smaczna.
Tylko majonezu trochę za dużo.
To niezdrowe.
Sieriożce w jego wieku trzeba oszczędzać cholesterol.
Demonstracyjnie odsunęła od siebie talerz, na którym leżał osamotniony plasterek ogórka.
Tymczasem jej mąż Kola zajadał pieczeń za dwóch, a dzieci, Dania i Ksiusza, już celowały w julienne.
— Jedzcie, jedzcie, — mówiła Nina, dokładając gościom.
— Wszystko świeże, domowe.
Kiedy podano danie główne — tego właśnie szczupaka i pieczone ziemniaki z rozmarynem — Swieta ożywiła się.
— Ojej, jaka ryba! — klasnęła w ręce.
— Ninka, zwariowałaś!
Upiekłaś takiego potwora.
Ile ty na to kasy wywaliłaś?
— Dla męża nie szkoda, — uśmiechnęła się Nina, nakładając porcje.
Swieta wzięła swój kawałek, pogrzebała widelcem, zjadła maleńki kęs i odłożyła sztućce.
— Tłusta, — wydała werdykt.
— I pewnie oścista.
Dzieciom nie dam, jeszcze się zadławią.
Nina tylko westchnęła.
Ona przecież wiedziała, że w jej szczupaku nie ma ani jednej ości — sama trzy razy mieliła filet.
Ale nie zaczęła się spierać, żeby nie psuć mężowi nastroju.
Piorun uderzył, kiedy goście wyszli na papierosa przed herbatą.
Przy stole zostały tylko kobiety i dzieci.
Nina sprzątała brudne naczynia, szykując się do podania tortu.
Nagle usłyszała charakterystyczny szeleszczący dźwięk.
Odwróciła się i zamarła ze stosem talerzy w rękach.
Swietłana, wyciągnąwszy ze swojej torby z Auchan cały stos plastikowych pojemników, sprawnie operowała łyżką.
— Swieta, co ty robisz? — zapytała Nina cicho.
— Oj, Nin, ja patrzę, że wy i tak tego wszystkiego nie zjecie! — odpowiedziała wesoło szwagierka, nie przerywając zajęcia.
— Zobacz, ile pieczeni zostało.
I ryba prawie cała.
Przecież się zepsuje!
Szkoda produktów.
Ja sobie spakuję dla nas: Kola jutro do pracy, dzieciom do szkoły na przekąskę.
Zręcznie zgarnęła do pojemnika resztki drogiej wędzonej wędliny, której goście nawet dobrze nie zdążyli spróbować.
Potem sięgnęła po półmisek ze szczupakiem.
— Swieta, poczekaj, — Nina postawiła talerze na brzegu stołu.
Głos jej zadrżał.
— Goście jeszcze nie wyszli.
Faceci zaraz wrócą, będą zakąszać.
Tortu jeszcze nie kroiliśmy!
— Daj spokój! — machnęła ręką Swieta.
— Faceci już podchmieleni, wszystko im jedno czym zakąszą.
Ogórkiem kiszonym zakąszą.
A szczupak obsycha.
Co, żal ci dla własnych siostrzeńców?
Z tymi słowami podważyła ogromny kawałek faszerowanej ryby — ten właśnie z głową, który Nina zachowywała do ładnego podania — i pacnęła go do największego pojemnika.
— Dańka, Ksiucha, pomóżcie matce! — zakomenderowała Swieta.
Dzieci, przyzwyczajone do takich manewrów, posłusznie wyciągnęły ręce do mis z cukierkami i owocami, rozpychając je po kieszeniach i torbach.
Nina patrzyła na to z jakimś odrętwiałym przerażeniem.
To nie było po prostu nietaktowne.
To było szabrownictwo.
— Odłóż na miejsce, — powiedziała.
— Co? — Swieta zamarła z kawałkiem pieczeni w powietrzu.
— Odłóż mięso na miejsce.
I oddaj rybę, — Nina podeszła do stołu.
W środku narastała w niej zimna, twarda fala.
— Co ci jest, Nin? — Swieta wytrzeszczyła oczy.
— Żal ci resztek?
Przecież chciałaś to wyrzucić!
Widziałam — sprzątałaś ze stołu.
— To nie są resztki, — wycedziła Nina.
— To jest świąteczny stół.
I ludzie nadal przy nim siedzą.
— Jacy ludzie! — prychnęła Swieta.
— Twoja Lenka już wstawiona, Pietrowiczowie szykują się do domu.
A my musimy jeść.
Koli opóźnili pensję, nie mamy czym dzieci nakarmić.
Przecież jesteśmy rodziną!
Powinnaś pomagać!
Z podwojoną prędkością zaczęła nakładać do następnego pojemnika sałatkę z ozorem.
— A tak w ogóle, daliśmy prezent! — dodała z urazą.
— Moglibyście uszanować rodzinę.
W tym momencie do pokoju wrócił Siergiej z mężczyznami.
Widząc obrazek — półpusty stół, żonę z kamienną twarzą i siostrę pakującą jedzenie na skalę przemysłową — zamrugał zdezorientowany.
— A co tu się dzieje?
Dziewczyny, co wy robicie?
— A no właśnie, Sierioż! — natychmiast zawyła Swieta.
— Twoja Nina kompletnie oszalała!
Rodzonej szwagierce żałuje kawałka chleba!
Mówię: daj zabrać, żeby się nie zmarnowało — a ona jak pies ogrodnika!
„Odłóż”, mówi!
Siergiej przeniósł wzrok na żonę.
— Nin, no naprawdę…
O co ci chodzi?
Niech biorą, co my z tym wszystkim zrobimy?
Nina spojrzała na męża.
Na jego dobroduszną, lekko zamgloną twarz.
Na Swietę, która już triumfalnie zamykała pokrywkę pojemnika ze szczupakiem.
Na gości, którzy ze wstydem odwracali wzrok.
I coś w niej pękło.
Ta właśnie nitka cierpliwości, na której trzymało się dwadzieścia pięć lat małżeństwa, niekończące się oszczędzanie, „zrozumienie” i „więzi rodzinne”.
Nina w milczeniu podeszła do Swiety.
Gwałtownym ruchem wyrwała jej z rąk pojemnik z rybą.
— Ej!
Co ty wyprawiasz?! — zapiszczała szwagierka.
Nina nie odpowiedziała.
Otworzyła pokrywkę i odwróciła pojemnik nad półmiskiem.
Szczupak pacnął z powrotem, rozpadając się na brzydkie kawałki.
— Ninka! — sapnął Siergiej.
Nina chwyciła drugi pojemnik — z sałatką.
Wysypała jego zawartość z powrotem do salaterki.
Krople majonezu prysnęły na obrus i na odświętną bluzkę Swiety.
— Ty nienormalna?! — wrzasnęła Swieta, odskakując.
— Bluzkę mi zniszczyłaś!
Nina zgarnęła ze stołu pozostałe puste pojemniki szwagierki i cisnęła je do tej samej torby z Auchan.
Potem poszła do kuchni.
W pokoju zawisła grobowa cisza.
Słychać było tylko tykanie zegara i ciężki oddech Swiety.
Nina wróciła po minucie.
W rękach trzymała gruby czarny worek na śmieci.
— Proszę, — wcisnęła worek w ręce osłupiałej szwagierki.
— Co to jest? — zapytała tamta odruchowo.
— To, co do wyrzucenia, — powiedziała Nina spokojnym, równym głosem.
— Kości z kurczaka, skórki od kiełbasy, zużyte serwetki.
Bierz.
Sama powiedziałaś: „I tak do wyrzucenia”.
No to ci spakowałam.
Żeby się nie zmarnowało.
Swieta poczerwieniała aż po uszy.
Łapała powietrze ustami jak ten sam szczupak na ladzie.
— Ty… ty… Sierioża!
Ty widzisz, co ona robi?!
Ona mnie karmi pomyjami!
W twoim domu!
Siergiej wreszcie wyszedł z odrętwienia.
— Nin, no to już przesada… — zaczął niepewnie.
— Przesada, Sierioża, to jest wtedy, kiedy twoja rodzina kradnie jedzenie z talerzy przy gościach, — przerwała mu Nina, patrząc mężowi prosto w oczy.
— To jest wtedy, kiedy ja za ostatnie pieniądze zastawiam stół, a słyszę, że skąpię resztek.
Odwróciła się do Swiety.
— Wynoś się.
— Co? — tamta nie zrozumiała.
— Wynoś się stąd.
Razem z pojemnikami, mężem i dziećmi.
I zabierz swoje śmieci, — skinęła na czarny worek.
— Przecież dla pieska?
Piesek się ucieszy.
— Moja noga tu więcej nie postanie! — zapiszczała Swieta, chwytając torbę i męża za rękaw.
— Kola, chodź!
Ani sekundy dłużej nie zostaniemy w tym chlewie!
Żebyście się udławili tym swoim szczupakiem!
Wylecieli z mieszkania jak korek z butelki.
Trzasnęły drzwi.
W przedpokoju zostały tylko brudne ślady ich ulicznych butów.
Goście milczeli.
Lena ostrożnie wzięła widelec i nadziała kawałek ogórka.
— Ale sałatka jest smaczna, Nin, — powiedziała cicho.
— I rzeczywiście, sama kroiłaś.
Czuć.
Napięcie powoli opadało.
Mężczyźni, chrząknąwszy, sięgnęli po wódkę.
Rozmowa stopniowo wróciła, choć już nie była taka beztroska.
Kiedy ostatni goście wyszli, a naczynia były pozmywane, Nina usiadła w kuchni z kubkiem wystygłej herbaty.
Siergiej krążył po korytarzu, nie odważając się wejść.
W końcu stanął w drzwiach.
— No, dałaś czadu, kobieto, — powiedział, próbując mówić raźno, ale chował oczy.
— Tak z siostrą…
Ostro.
Dzwoniła już, płacze.
Mówi, że ją upokorzyłaś.
Nina powoli podniosła na niego wzrok.
— Sierioż, ty naprawdę nie zrozumiałeś?
— A co tu rozumieć?
No dobra, chciwa jest, no bezmyślna.
Ale po co od razu wyrzucać?
I z tym workiem na śmieci…
Wstyd przed ludźmi.
— Wstyd, Sierioża, to jest wtedy, kiedy we własnym domu nie czujesz się gospodynią.
Kiedy twoją pracę, twoje pieniądze, twoją duszę wdeptują w byle jakie pojemniki.
Wstała i podeszła do okna.
Na dworze było ciemno, tylko latarnie rzucały żółte plamy na mokry asfalt.
— Wiesz, co ja myślę, Sierioż.
Do twojej mamy będę jeździć.
To starsza kobieta, trzeba jej pomagać.
Ale Swiety nie chcę tu więcej widzieć.
Nigdy.
Ani na święta, ani tak po prostu.
— Ale jak to, Nin… — zaczął Siergiej.
— Tak.
Albo ona się tu nie pojawia, albo składam pozew o rozwód i podział mieszkania.
I będziesz mieszkał ze swoją Swietką i jej pojemnikami w kawalerce.
Osobno.
Jestem zmęczona.
Mówiła spokojnie, bez histerii.
I właśnie ten spokój naprawdę przeraził Siergieja.
Nagle wyraźnie zrozumiał: to nie była groźba.
To była decyzja.
Tak ostateczna jak końcowa linijka w jej księgowej tabeli.
— Dobrze, Nin, — opuścił ramiona.
— Dobrze.
Masz rację.
Dziś przesadziła.
Powiem jej.
Nina skinęła głową.
Wiedziała, że jej powie.
I wiedziała, że Swieta jeszcze długo będzie obrzucać ją błotem przy całej rodzinie.
Ale było jej wszystko jedno.
Otworzyła lodówkę.
Na półce stał talerz z pięknym, równym kawałkiem szczupaka — tym właśnie, który zdążyła schować przed najazdem.
„Jutro zjem na śniadanie, — pomyślała Nina.
— Z białym chlebem i masłem.
Zasłużyłam na to.”
I po raz pierwszy tego wieczoru uśmiechnęła się — szczerze i lekko.
