Dzwonek do drzwi zadzwonił nie krótko i grzecznie, lecz natarczywie — trzema długimi sygnałami pod rząd.
Tak dzwoni tylko policja albo Nadieżda Wiktorowna.
Marina westchnęła, odkładając książkę.
Sobotni poranek, który ona i Sława planowali spędzić w łóżku do obiadu, był oficjalnie stracony.
Teściowa weszła do mieszkania jak lodołamacz „Lenin” w arktyczne lody — głośno, potężnie i nie zauważając przeszkód.
W rękach trzymała ogromną ramę owiniętą gazetami.
— Niespodzianka!
— ryknęła od progu, nie zdejmując butów.
— Proszę bardzo, solenizantko!
To dla ciebie na trzydzieste urodziny.
Prezentów nie daje się wcześniej, ale ja nie jestem przesądna, tylko praktyczna.
Sława, mąż Mariny, wybiegł na korytarz w samych domowych spodenkach, w biegu naciągając koszulkę.
— Mamo?
Czemu tak wcześnie?
— Wcześnie?
Jest już dwunasta!
Ludzie już pół dnia przepracowali.
Masz, — wcisnęła synowi ciężką ramę.
— To gobelin.
Ręczna robota, nawiasem mówiąc.
„Myśliwi na postoju”.
Będzie idealnie pasował do waszego salonu, zasłoni tę plamę na tapecie.
Marina spojrzała na zakurzony gobelin, który pachniał starym kredensem i, jak się zdaje, naftaliną.
Oni mieli styl skandynawski, minimalizm.
To monstrum z myśliwymi wyglądało tu jak siodło na krowie.
— Dziękuję, Nadieżdo Wiktorowno, — Marina starała się zachować twarz.
— Napije się pani herbaty?
— Napiję się.
I mam rozmowę.
Poważną.
W kuchni teściowa od razu zajęła miejsce na czele stołu — miejsce gospodarza.
— Więc tak, — zaczęła, głośno siorbiąc gorącą herbatę.
— Ty, Marino, masz urodziny dwudziestego ósmego.
Ja mam jubileusz — sześćdziesiąt lat — czwartego.
Różnica to tydzień.
Czasy są teraz, sami wiecie, jakie.
Ceny w sklepach są jak numery telefonów.
Pomyślałam więc: po co mamy dwa razy zastawiać stoły?
Obrzuciła ich triumfalnym spojrzeniem.
— Połączymy to.
Będziemy świętować w restauracji „Złoty Bażant”.
Już się dowiedziałam, mają dobrą salę, sztukaterie, luksus na bogato.
Zaprosimy wszystkich gości: ciocię Lubę z Syzrani, Pietrowów, moich kolegów z księgowości…
Uzbiera się jakieś trzydzieści pięć osób.
A twoich, Marino, posadzimy obok ciebie ze dwie koleżanki.
Marina powoli odstawiła filiżankę na stół.
— Nadieżdo Wiktorowno, chwileczkę.
My nie planowaliśmy bankietu.
Chcieliśmy posiedzieć w wąskim gronie: ja, Sława, moi rodzice i para przyjaciół.
Dziesięć osób, nie więcej.
Nasz budżet jest ograniczony.
Odkładamy na samochód.
Teściowa prychnęła, odganiając to jak natrętną muchę.
— Oj, znowu ty z tym oszczędzaniem!
Jesteś strasznie nudna, Marino.
Młoda, a rozumujesz jak staruszka.
Przecież to jubileusz!
Sześćdziesiąt lat matki!
Czyżbym nie zasłużyła na święto?
Wychowałam syna, noce nie spałam, a teraz słyszę „budżet ograniczony”?
Przeniosła wzrok na syna.
Sława od razu się skulił, próbując wyglądać na niższego.
— Sławik, powiedz jej.
Ty jesteś mężczyzną w domu czy kim?
Matka prosi raz w życiu, żeby porządnie posiedzieć przy stole.
Sława spojrzał na Marinę.
W jego oczach dało się odczytać błaganie: „No zgódź się, bo inaczej rozwali nam mózg”.
— Marino, no naprawdę… — zaczął niepewnie.
— Może damy radę?
Wezmę premię.
Użyjemy karty kredytowej.
No, będzie trochę więcej ludzi, ale za to będzie wesoło.
Rodzina się zbierze.
— Wesoło?
— powtórzyła cicho Marina.
— Trzydzieści pięć osób, których nie znam, będzie piło na mój koszt, a ja będę siedzieć „z boku” na własnych trzydziestych urodzinach?
— Nie przesadzaj!
— Nadieżda Wiktorowna uderzyła dłonią w stół.
— Będziesz siedzieć obok mnie!
Jesteśmy rodziną!
Czy chcesz powiedzieć, że moi krewni nie są dla ciebie odpowiedni?
Zaczynała się klasyczna manipulacja.
Zaraz pójdzie nacisk na poczucie winy, potem łzy, potem środek uspokajający.
— Dobrze, — powiedziała nagle Marina.
Jej głos był równy i chłodny.
Sława odetchnął z ulgą.
Nadieżda Wiktorowna rozpłynęła się w uśmiechu drapieżnika, który wyczuł zdobycz.
— No i mądrze!
No i pięknie!
Menu sama ułożę, ty nie masz gustu.
Stoły muszą się uginać.
Galareta, wędliny, kawior obowiązkowo.
A do picia nie to wasze kwaśne białe, tylko coś normalnego: wódeczka, mocny ormiański.
Siemion Pietrowicz, mój brat, ceni dobre trunki.
— Oczywiście, — kiwnęła głową Marina.
— Jak pani powie.
Przygotowania do „imprezy” przypominały wrogie przejęcie.
Nadieżda Wiktorowna dzwoniła dziesięć razy dziennie.
— Marino, pomyślałam, że нужен tort.
Trzypiętrowy.
I na górze figurka królowej.
— Będzie miała pani swoją królową.
— I zamów muzykę.
Lubię Allegrową.
Ma być na żywo.
— Zamówimy.
Sława chodził zadowolony jak kot, który objadł się śmietaną.
— Widzisz, Marino, wcale nie jest tak strasznie.
Mama jest szczęśliwa.
Wszystkim opowiada, jaką ma złotą synową, jaki robi jej bal.
— Cieszę się z jej szczęścia, — odpowiadała krótko Marina, dalej stukając coś w telefonie.
Dwa dni przed godziną zero Marina pojechała do „Złotego Bażanta”.
Kierowniczka, zmęczona kobieta z idealnym kokiem na głowie, przyjęła ją ostrożnie — lista wymagań od „drugiej zamawiającej” zdążyła już doprowadzić personel do ostateczności.
— Mamy zmiany, — Marina położyła na ladzie dwie kartki.
— Proszę uważnie spojrzeć.
To jest lista moich gości.
Dziesięć osób.
Stół numer jeden.
To jest nasze menu: sałatki, danie główne, czerwone wytrawne.
Wpłacam zaliczkę teraz.
Całość.
Terminal zapiszczał, obciążając kwotą równą połowie ich wakacji.
— A to, — Marina położyła drugą, dłuższą listę, — są goście Nadieżdy Wiktorowny.
Dwadzieścia pięć osób.
Stoły numer dwa, trzy i cztery.
Zamawiają wszystko, co jest w zatwierdzonym przez nią menu: kawior, mocne alkohole, galaretę.
Ale te zamówienia rozliczacie według faktycznej konsumpcji.
— Według faktycznej konsumpcji?
— kierowniczka uniosła brew.
— A kto płaci?
— Płaci jubilatka, — powiedziała stanowczo Marina.
— Nadieżda Wiktorowna nalegała, że to jej święto i że chce „zaszaleć”.
Ale rachunek, proszę, przynieście jej na sam koniec, głośno i uroczyście.
Ona lubi efekty.
Kierowniczka uśmiechnęła się ze zrozumieniem.
W gastronomii widziała już nie takie rzeczy.
— Zrobimy.
Kelnerzy zostaną poinstruowani.
Oddzielne rachunki.
W dniu imprezy Marina założyła swoją ulubioną sukienkę — prostą, granatową.
Żadnych cekinów.
Nie szła na imprezę, szła na bitwę.
Sala restauracyjna lśniła złotem.
Nadieżda Wiktorowna już zasiadała na czele ogromnego stołu ustawionego w literę „T”.
Miała na sobie lureks, natapirowane włosy i wyglądała jak cesarzowa całej księgowości.
— A oto nasi spóźnialscy!
— krzyknęła do mikrofonu (tak, wynajęła prowadzącego).
— Wchodźcie, dzieci moje!
Siadajcie!
Miejsca Mariny i Sławy były oczywiście obok niej, ale jakby z boku.
Środek stołu zajmowali „ważni ludzie”: ciocia Luba, wujek Siemion, jakieś korpulentne kobiety w złocie.
Przyjaciele Mariny tłoczyli się na dalekim końcu, wyglądając jak biedni krewni.
Stół uginał się od jedzenia.
Kawior w tartaletkach, góry mięsa, rzędy butelek z drogimi etykietami.
— No to za mnie!
— ogłosiła teściowa pierwszy toast.
— Za moje sześćdziesiąt lat!
I dziękuję synowi i synowej, że zorganizowali cały ten przepych!
Właśnie to znaczy mieć wdzięczne dzieci!
Goście zaszumieli, zastukali widelcami.
Wujek Siemion od razu wychylił kieliszek, chrząknął z zadowoleniem i zażądał powtórki.
Marina siedziała prosto, prawie nie dotykając jedzenia.
Sława przeciwnie — rzucił się na przysmaki, dolewając sobie i sąsiadom.
— Fajnie siedzimy, co?
— szepnął do niej, żując kanapkę z kawiorem.
— Mama zadowolona.
Czemu jesteś taka kwaśna?
Wyluzuj!
— Jestem wyluzowana, — uśmiechnęła się Marina.
Uśmiech wyszedł ostry jak brzytwa.
Wieczór nabierał tempa.
Krewni teściowej pili tak, jakby jutro mieli wprowadzić prohibicję.
Zamawiali piosenki, domagali się dokładki dań na gorąco.
— Kelner!
— krzyczała ciocia Luba.
— Proszę przynieść jeszcze tej czerwonej rybki!
I wina musującego!
Świętujemy!
Marina widziała, jak kelner — młody chłopak z nieprzeniknioną twarzą — kiwa głową i wpisuje wszystko do tabletu.
Ani razu nie podszedł do Mariny po potwierdzenie.
Wiedział, na czyj rachunek to zapisać.
Bliżej jedenastej wieczorem, gdy ciocia Luba tańczyła już bez butów, a wujek Siemion drzemał z twarzą w sałatce, Marina dała znak.
Muzyka ucichła.
Do stołu podszedł właśnie ten kelner z skórzaną teczką.
— Rachunek, proszę!
— wykonała pański gest Nadieżda Wiktorowna, nawet na niego nie patrząc.
— Proszę zanieść synowej, dziś to ona jest naszym skarbnikiem.
Kelner grzecznie się ukłonił, podszedł do Mariny i położył przed nią mały paragon.
— Pani rachunek został opłacony w całości, — powiedział głośno.
— To dopłata za kawę dla pani gości.
Trzysta rubli.
Marina demonstracyjnie przyłożyła kartę.
— Dziękuję.
W sali zapadła cisza.
Krewni przestali żuć.
Sława zamarł z kieliszkiem przy ustach.
— To znaczy jak?
— głos Nadieżdy Wiktorowny zabrzmiał ostro jak strzał.
— A reszta?
Kelner zrobił krok w stronę czoła stołu.
— A to, Nadieżdo Wiktorowno, jest pani rachunek, — położył przed nią grubą teczkę.
— Obsługa bankietowa dla dwudziestu pięciu osób, napoje premium, oprawa muzyczna.
Teściowa patrzyła na teczkę jak na „granat bojowy”.
— Co ty mi tu wciskasz?
— syknęła.
— Dzieci płacą!
Tak się umawialiśmy!
Sława!
Otworzyła teczkę.
Oczy o mało jej nie wyszły z orbit.
Kwota miała pięć zer.
— Co to za liczby?!
— zapiszczała.
— Sława!
Twoja żona oszalała!
Sława zerwał się, czerwony i zdezorientowany.
— Marino, o co chodzi?
To pomyłka?
Przecież wszystko połączyliśmy…
Marina wstała.
— Połączyliśmy miejsce imprezy, Sława.
Żeby mamie było wesoło.
Ale nie przypominam sobie, żebym adoptowała trzydziestu twoich krewnych.
Odwróciła się do teściowej.
— Nadieżdo Wiktorowno, listę układała pani sama.
Zamawiała pani kawior.
Mocny pięciogwiazdkowy alkohol.
To pani powiedziała: „Pieniądze to rzecz nabyta, najważniejsza jest pamięć”.
No to ma pani pamiątkę.
Na całe życie.
— Ty… ty bezwstydnico!
— wrzasnęła teściowa, zrywając się i przewracając kieliszek czerwonego wytrawnego na obrus.
Jaskrawa plama rozlewała się jak sok z granatu.
— Przy ludziach!
Skandal mi zrobiłaś!
Płać natychmiast!
— Nie mam takich pieniędzy, — odpowiedziała spokojnie Marina.
— Mój budżet był na dziesięć osób.
Wydałam go.
— Zrzucajcie się!
— ryknęła nagle teściowa, odwracając się do swoich gości.
— Co tak siedzicie?!
Widzicie, oszukali nas!
Ale „drodzy goście” nagle ogłuchli i oślepli.
Wujek Siemion pilnie się „obudził” i zaczął zbierać do domu.
Ciocia Luba zaczęła szukać pod stołem butów, mrucząc coś o ostatnim pociągu.
Nikt nie sięgnął do portfela.
Darmocha się skończyła.
Do stołu podchodziła już ochrona.
— Sława!
— łkała matka, chwytając syna za rękaw.
— Zrób coś!
Zabiorą mnie na policję!
Sława spojrzał na żonę.
Po raz pierwszy patrzył na nią nie jak na wygodną funkcję, lecz jak na człowieka, którego się bał.
— Mam pustą kartę kredytową, mamo, — wyszeptał.
— Sama prosiłaś, żebym kupił ci z niej odkurzacz w zeszłym miesiącu.
— Zostawcie zegarek, złoto, podpiszcie weksel, — zaproponowała sucho kierowniczka, która pojawiła się za plecami kelnera.
Do domu wracali taksówką w milczeniu.
Marina patrzyła przez okno na nocne miasto.
Nie było jej żal.
Ani trochę.
W środku miała dźwięczną pustkę i ulgę.
— Zrobiłaś to specjalnie, — powiedział Sława, nie patrząc na nią.
— Specjalnie, — nie zaprzeczyła.
— Mama będzie teraz brała kredyty, żeby spłacić.
Ma małą emeryturę.
— To nauczy się żyć na miarę swoich środków.
I nie zamawiać kawioru, jeśli ma pusto w kieszeni.
— Mogliśmy…
— Nie, Sława.
My nie mogliśmy.
Ty mogłeś.
Gdybyś zarobił.
Ale wolałeś być dobrym synem moim kosztem.
A ja dziś ten rachunek zamknęłam.
Weszli do mieszkania.
Na korytarzu nadal stał zakurzony gobelin z myśliwymi.
Marina podeszła, chwyciła go za ramę i wystawiła na klatkę schodową, prosto obok zsypu.
— Ej, przecież to prezent!
— zaprotestował słabo Sława.
— To grat, — ucięła Marina.
— Jutro składam pozew o rozwód.
Nie mamy czego dzielić poza hipoteką i długami twojej matki.
Trzasnęła drzwiami i przekręciła zamek dwa razy.
Kliknięcie zabrzmiało jak kropka na końcu długiej, nudnej powieści.
Marina poszła do kuchni i nalała sobie wody.
Ręce trochę jej drżały, ale oddychało się zaskakująco lekko.
