Od teraz to ja będę planować wasz rodzinny budżet! — oznajmiła teściowa.
— Lariso Pawłowno, czy pani naprawdę sądzi, że przyjechałam tak po prostu, żeby posiedzieć na pani wgniecionej kanapie?
Walentina zastygła z czajnikiem w rękach, obserwując, jak teściowa wydobywa z czeluści swojej ogromnej torby teczkę grubą jak książka telefoniczna.
Larisa Pawłowna rozsiadła się na kanapie z miną, jakby miała ogłosić wyrok.
Jej siwe włosy były ułożone w nienaganną fryzurę, a w oczach, za grubymi szkłami okularów, tańczyły iskierki wyczekiwania.
— Miesiąc, cały miesiąc studiowałam ten wasz koszmar! — teściowa klepnęła w teczkę.
— I teraz wiem wszystko o waszych wydatkach, co do ostatniego grosza.
Walentina poczuła, jak w środku narasta fala oburzenia.
Powoli odstawiła czajnik na stół.
—
Przez ostatnie pół roku rodzina Karpowów balansowała na krawędzi.
Walentina pracowała jako administratorka w małej klinice stomatologicznej, Roman jako inżynier w fabryce, która co chwila groziła zamknięciem.
Kiedyś ich wspólny dochód wystarczał na skromne, ale godne życie w dwupokojowym mieszkaniu na obrzeżach miasta.
Teraz każda wizyta w sklepie zamieniała się w matematyczną łamigłówkę.
Walentina nauczyła się gotować z minimalnego zestawu produktów prawdziwe kulinarne cuda.
Kotlety starczały na trzy dni, zupa była tak gęsta, że łyżka stała, a z jednego kurczaka wychodziły cztery różne dania.
Roman naprawiał wszystko, co się psuło, własnymi rękami — od cieknącego kranu po stary lodówkę, która buczała jak samolot.
Ale ceny rosły szybciej niż ich pensje.
Dyrektor kliniki, w której pracowała Walentina, rozkładał ręce i powoływał się na spadek popytu.
Szefostwo Romana kiwało głową na sankcje i obiecywało premie na Nowy Rok, który jakoś nie nadchodził.
— Roman, może poszukasz czegoś jeszcze? — zaproponowała pewnego wieczoru Walentina, nakładając na talerze kaszę gryczaną z sosem.
— Twój kolega Sierioża dorabia wieczorami w taksówce.
— Daj spokój, przebijemy się, — machnął ręką mąż, wpatrzony w telefon.
— Mam pewne pomysły, zaraz coś wypali.
Te „pomysły” pozostały pomysłami.
Za to paragony ze sklepów zaczęły znikać ze stołu.
Walentina nie przywiązała do tego wagi — może wyrzucił i tyle.
—
W ten pechowy czwartek Walentina wróciła z pracy wcześniej niż zwykle — odwołano dwie wizyty.
Klucz w zamku przekręcił się z trudem i ona już w myślach dopisała do listy koniecznych wydatków wezwanie ślusarza.
W przedpokoju pachniało walerianą i perfumami „Czerwona Moskwa” — nieomylny znak obecności teściowej.
Larisa Pawłowna siedziała w salonie, obłożona papierami.
Na stoliku kawowym piętrzyły się stosy paragonów, posegregowanych według kategorii znanych tylko jej.
W dłoni trzymała kalkulator i coś skrupulatnie liczyła.
— Dzień dobry, — przywitała się sucho Walentina.
— A, przyszła synowa! — teściowa podniosła głowę i poprawiła okulary.
— W samą porę.
Siadaj, będziemy robić porządek z waszym finansowym chaosem.
— Jakim chaosem? — Walentina poczuła, jak napinają jej się ramiona.
— Tym, który tu urządziliście.
Romoczka mi wszystko opowiedział, jak ledwo wiążecie koniec z końcem.
Przyniósł paragony, poprosił, żebym pomogła to ogarnąć.
Ja całe życie pracowałam w księgowości — kto, jak nie ja, ma wprowadzać porządek w pieniądzach?
Walentina powoli osunęła się na krzesło.
W gardle stanął jej gul z żalu.
— Roman przyniósł pani nasze paragony?
— Nie tylko przyniósł: zbierał je przez cały miesiąc!
Każdą karteczkę, każdy bilecik.
Mój mądry chłopiec rozumie, że bez pomocy matki się nie obejdzie.
—
Larisa Pawłowna rozłożyła przed Walentiną zapisany arkusz.
— Patrz tutaj.
Nabiał — dwadzieścia procent budżetu.
To niedopuszczalny luksus!
Kefir można zastąpić wodą z cytryną, a twaróg to w ogóle fanaberia.
— Ale Roman lubi rano syrniki…
— Polubi i owsiankę na wodzie.
Dalej — mięso.
Po co wam tyle mięsa?
Można świetnie żyć na kaszach i makaronie.
W czasie wojny ludzie przeżywali nawet na obierkach z ziemniaków!
Walentina zacisnęła pięści pod stołem.
Teściowa ciągnęła wykład, wymachując paragonami jak czerwonymi chorągiewkami.
— A to co?
Kawa?
Trzysta rubli za słoik kawy?
Postradaliście zmysły!
Jest świetna cykoria za pięćdziesiąt rubli.
— To jedyna radość Romana rano…
— Radości trzeba sobie zasłużyć! — ucięła Larisa Pawłowna.
— A to co za bezwstyd?
Płyn do mycia naczyń za sto osiemdziesiąt rubli?
Przecież można myć sodą!
Zamek w drzwiach szczęknął.
Roman wszedł do mieszkania i od razu wyczuł napięcie.
Jego wzrok przeskoczył z matki na żonę i z powrotem.
— O, mamo, już jesteś?
Ogarnęłaś papiery?
— Ogarnęłam, synku, — Larisa Pawłowna wstała i podeszła do niego.
— Ale twoja żona, jak widać, nie jest gotowa przyjąć pomocy.
—
Walentina podniosła się z krzesła.
W jej oczach płonęło takie oburzenie, że Roman instynktownie cofnął się o krok.
— Roman, wytłumacz mi, proszę, — głos jej drżał od tłumionych emocji, — dlaczego nosiłeś paragony swojej matce?
My jesteśmy dziećmi, które nie potrafią same tego ogarnąć?
— Walja, przecież sama mówiłaś, że pieniędzy brakuje…
— Mówiłam, żebyś poszukał dodatkowej pracy!
A nie leciał do mamusi ze skargami!
Larisa Pawłowna stanęła między nimi, zasłaniając syna.
— Nie waż się na niego krzyczeć!
Chłopak i tak się męczy w pracy, wraca do domu wyciśnięty jak cytryna!
— Wyciśnięty jak cytryna? — Walentina prychnęła.
— Wieczorami siedzi w telefonie i gra!
Zamiast szukać dodatkowego zarobku!
— Człowiekowi należy się odpoczynek! — oburzyła się teściowa.
— A ty co robisz?
Siedzisz w swojej klinice i przekładasz papierki za grosze!
— Ja pracuję!
I nie lecę do mamy narzekać, że życie jest ciężkie!
Roman próbował się wtrącić:
— Wal’, mama chciała tylko pomóc.
Ona ma doświadczenie, wie, jak oszczędzać…
— Wie? — Walentina odwróciła się do niego.
— Twoja mama mieszka sama w trzypokojowym mieszkaniu, dostaje emeryturę i wynajmuje dwa pokoje!
O jakich oszczędnościach ona może mówić?
—
Larisa Pawłowna poczerwieniała.
— Jak ty śmiesz!
Ja całe życie pracowałam, żeby mój syn miał gdzie mieszkać!
— A teraz wtykacie się w nasze życie z nieproszonymi radami! — Walentina chwyciła ze stolika stos paragonów i demonstracyjnie je podarła.
— Oto co myślę o waszej analizie finansowej!
— Roman! — teściowa złapała się za serce.
— Widzisz to?
Twoja żona podarła moją pracę!
Roman patrzył bezradnie raz na matkę, raz na żonę.
W jego oczach widać było panikę człowieka, który znalazł się między młotem a kowadłem.
— Mamo, może naprawdę nie trzeba było…
— Nie trzeba było czego?
Pomagać wam?
Kiedy żyjecie jak żebracy?
— My nie jesteśmy żebrakami! — wybuchła Walentina.
— Jesteśmy normalnymi ludźmi, którzy przechodzą chwilowe trudności!
I poradzimy sobie sami, bez waszych średniowiecznych metod oszczędzania!
Odwróciła się do męża:
— A ty, Roman, zdecyduj wreszcie.
Albo jesteś dorosłym mężczyzną, który potrafi rozwiązywać problemy rodziny, albo maminsynkiem, który biegnie się skarżyć przy pierwszej trudności!
— Nie waż się tak mówić o moim synu! — Larisa Pawłowna chwyciła swoją torbę.
— On jest wspaniałym chłopcem, pracowitym, troskliwym!
— To zabierajcie swojego wspaniałego chłopca do siebie! — wypaliła Walentina.
— Niech mieszka z wami i oszczędza na cykorii!
—
Zapadła cisza.
Roman pobladł, a Larisa Pawłowna otwierała i zamykała usta jak ryba wyrzucona na brzeg.
Walentina ciężko oddychała, ale jej spojrzenie pozostawało twarde.
— Walja, ty mówisz poważnie? — zapytał cicho Roman.
— Poważniej się nie da.
Mam dość bycia winną wszystkiego w naszych problemach.
Mam dość słuchania rad twojej matki, jak mam żyć.
I mam dość tego, że mój mąż zamiast rozwiązywać problemy chowa się za mamusią spódnicą.
Larisa Pawłowna wstała i z godnością zapięła kardigan.
— Romoczka, chodź.
Tam, gdzie cię nie cenią, nie ma dla ciebie miejsca.
Ale Roman nie ruszył się z miejsca.
Patrzył na żonę, a w jego spojrzeniu powoli pojawiało się zrozumienie.
— Mamo, idź do domu.
— Co? — teściowa nie uwierzyła własnym uszom.
— Idź do domu, mamo.
Walja ma rację.
Musimy sami się z tym uporać.
— Ale, synku…
— Mamo, proszę.
Dziękuję za pomoc, ale damy radę.
Larisa Pawłowna zmierzyła synową niszczącym spojrzeniem, odwróciła się i poszła do wyjścia.
W drzwiach jeszcze się obejrzała:
— Jak będziecie umierać z głodu, to nie przychodźcie!
Drzwi trzasnęły.
Walentina opadła na krzesło, czując nagle straszliwe zmęczenie.
Roman podszedł do niej i usiadł obok.
— Wybacz mi.
Naprawdę myślałem, że mama pomoże.
— Pomóc to znaleźć drugą pracę.
Pomóc to razem szukać rozwiązania, a nie chować się za czyimiś plecami.
— Zrozumiałem.
Już jutro zacznę szukać dodatkowej pracy.
I żadnych paragonów dla mamy, obiecuję.
Walentina spojrzała na męża.
W jego oczach zobaczyła tego samego Romana, w którym kiedyś się zakochała — zdecydowanego, gotowego brać odpowiedzialność.
— Poradzimy sobie razem?
— Poradzimy sobie razem, — kiwnął głową i przytulił żonę.
Za oknem gęstniał zmrok.
Czekały ich trudne czasy, ale teraz wiedzieli na pewno: z trudnościami będą mierzyć się we dwoje, bez nieproszonych doradców i finansowych audytorów.
A teściowa… cóż, teściowa przeżyje.
W końcu ma całe trzy pokoje i czynsz z dwóch z nich.
Niech sama żywi się cykorią, jeśli uważa, że to właściwy sposób oszczędzania.
