Październikowe liście powoli wirowały za oknem, pokrywając podwórze żółtym dywanem.
Oksana nakrywała do stołu, przygotowując się do kolacji, gdy rozległ się ostry dzwonek do drzwi.
Roman wstał z kanapy i poszedł otworzyć, rzucając przez ramię:
— To pewnie Galina przyszła.
Matka męża pojawiała się ostatnio coraz częściej — zawsze z zaniepokojoną miną i jakąś prośbą.
Oksana zdążyła się już przyzwyczaić do takich niespodziewanych wizyt, choć wolałaby, żeby teściowa wcześniej dzwoniła.
W przedpokoju słychać było głosy, lecz rozmowa była krótka. Galina weszła do kuchni, ledwie się przywitawszy.
Na jej twarzy malowało się skrajne napięcie; pod oczami rysowały się ciemne cienie.
Włosy, zwykle starannie ułożone, dziś wyglądały na potargane.
— Potrzebuję czterystu tysięcy rubli, — oznajmiła Galina od progu. — Natychmiast.
Oksana zastygła z talerzem w rękach. Nie spodziewała się takiego początku rozmowy.
— Dobry wieczór, Galino Pietrowno, — przywitała się sucho synowa, odstawiając talerz na stół. — Proszę, niech pani usiądzie.
— Nie mam czasu na uprzejmości, — machnęła ręką teściowa. — Powiedziałam, czego potrzebuję. Czterystu tysięcy.
Roman powoli wszedł do kuchni i usiadł przy stole.
Unikał wzroku żony, wpatrując się z przesadnym skupieniem w wzór na obrusie, jakby szykował się do egzaminu z projektowania tkanin.
— Z jakiego powodu potrzebna jest tak duża suma? — zapytała spokojnie Oksana.
Galina nerwowo obracała pasek torebki, przestępując z nogi na nogę.
— Długi. Wzięłam kredyty w różnych bankach, myślałam, że dam radę. Stopy procentowe wzrosły, raty też. Jeśli nie wpłacę głównej kwoty, sprzedadzą mieszkanie przez sąd.
— To są pani długi, — odparła Oksana równym tonem. — Nie mam z nimi nic wspólnego.
Brwi Galiny uniosły się wysoko, jakby usłyszała coś nieprzyzwoitego.
— Jak to nie masz?! — oburzyła się. — Jesteś żoną mojego syna! Rodziną!
Oksana dalej spokojnie rozstawiała naczynia, nie śpiesząc się z odpowiedzią.
Jej ruchy były miarowe i opanowane. Roman wciąż milczał, wpatrzony w obrus.
— Pokrewieństwo nie oznacza obowiązków finansowych, — powiedziała w końcu Oksana. — Sama podjęła pani decyzję o zaciągnięciu kredytów.
— Ale przecież macie pieniądze! — nie ustępowała Galina. — Roman mówił, że dostaliście spadek po babci, macie dobre premie!
Oksana powoli odwróciła się do męża. Roman zarumienił się i szybko odwrócił wzrok.
— Roman rozmawia z panią o naszych finansach rodzinnych? — spytała chłodno.
— Ja tylko… mama pytała, jak nam się wiedzie, — wymamrotał.
— „Jak się wiedzie” a „ile mamy na koncie” to dwie różne rzeczy, — zauważyła Oksana.
Galina wykorzystała chwilę i podniosła głos:
— Żona powinna pomagać rodzinie! Te pieniądze są potrzebne nie tylko mnie, ale nam wszystkim! Jeśli mnie wyrzucą, gdzie mam mieszkać? Na waszym utrzymaniu będę!
— Swoimi pieniędzmi cudzych długów spłacać nie zamierzam, — odparła ostro Oksana.
Twarz teściowej wykrzywiła się ze złości. Zaciśnięte pięści, drżący głos.
— Cudzych długów?! Jestem matką twojego męża! Wychowałam go, poświęciłam mu całe życie!
— I jaki jest efekt tego poświęcenia? — zapytała Oksana. — Dlaczego kobieta z takim doświadczeniem i stażem nie ma żadnych oszczędności?
Galina otworzyła usta, ale nie potrafiła odpowiedzieć. Pytanie trafiło w czuły punkt.
— Nie muszę się przed tobą tłumaczyć! — w końcu wykrztusiła.
— A jednak żąda pani ode mnie pieniędzy, — przypomniała Oksana. — Ciekawa logika.
Roman podniósł głowę i niepewnie powiedział:
— Oksana, może rzeczywiście moglibyśmy pomóc? Choćby częściowo?
Żona spojrzała na niego z rozczarowaniem w oczach.
— Roman, wiesz, co mówisz? Czterysta tysięcy to poważna suma.
— Ale mama jest w trudnej sytuacji, — próbował tłumaczyć.
— W sytuacji, którą sama stworzyła, — podkreśliła Oksana. — I próbuje ją rozwiązać cudzym kosztem.
Galina słuchała rozmowy z narastającym zdenerwowaniem. Nie spodziewała się takiego oporu.
— Dość! — wrzasnęła. — Nie pozwolę jakiejś pyszałkowatej dziewuszce mówić mi, jak mam żyć!
— Nikt pani nie mówi, jak ma żyć, — spokojnie odpowiedziała Oksana. — Po prostu nie zamierzam finansować pani błędów.
— Błędów?! — uniosła się Galina. — Całe życie pracowałam! Nigdy od nikogo nie prosiłam o pomoc!
— A teraz pani prosi. I to w dość agresywny sposób.
— Bo nie mam czasu! — krzyczała teściowa. — Banki nie czekają! Windykatorzy dzwonią codziennie!
Oksana usiadła naprzeciwko niej. Jej spojrzenie było twarde, głos spokojny.
— Proszę zwrócić się do prawnika. Istnieją programy restrukturyzacji długów, a nawet procedury upadłości konsumenckiej.
— Upadłość to hańba! — oburzyła się Galina. — Mam reputację! Co ludzie powiedzą?
— Powiedzą, że człowiek znalazł się w trudnej sytuacji i legalnie z niej wyszedł, — odpowiedziała Oksana. — A nie, że pasożytuje na rodzinie.
Słowo „pasożytuje” zabrzmiało jak policzek. Galina zbladła, potem poczerwieniała.
— Jak śmiesz! — wrzasnęła. — Roman, słyszysz, co twoja żona mówi?!
Roman podniósł głowę, zdezorientowany.
— Mamo, może powinniśmy poszukać innego rozwiązania, — zaproponował niepewnie.
— Jakiego rozwiązania?! — nie ustępowała Galina. — Ty też przeciwko matce? Ta kobieta ci wyprała mózg?!
— Nikt nikomu mózgu nie prał, — chłodno powiedziała Oksana. — Każdy musi odpowiadać za swoje czyny.
— Za swoje czyny! — Galina rozłożyła ręce. — A kto zapłacił za wasze mieszkanie? Kto dał pieniądze na wesele?!
— Mieszkanie podarowali mi moi rodzice, nie pani, — przypomniała Oksana. — I wesele też oni opłacili.
— Prezenty przyjmowałaś, a pomóc odmawiasz! — nie ustępowała teściowa. — Niewdzięczna! Egoistka!
Oksana wstała i podeszła do okna. Za szybą gęstniał jesienny zmierzch, na podwórzu zapalały się latarnie.
— Galino Pietrowno, rozmowa skończona, — powiedziała, nie odwracając się. — Pieniędzy nie dam.
— Jeszcze dasz! — wrzasnęła teściowa. — Masz, więc powinnaś pomóc rodzinie!
— Jestem zobowiązana tylko wobec tych, którzy coś do tej rodziny wnieśli, — odpowiedziała Oksana. — A nie wobec tych, którzy próbują ją wykorzystać.
Galina zerwała się z krzesła, twarz wykrzywiła jej wściekłość.
— Przestań się złośliwie odzywać! — wrzasnęła. — Nie przelejesz czterystu tysięcy — pakuj się i wynoś z tego domu, pasożycie!
W powietrzu zawisła cisza. Nawet odgłos samochodów za oknem jakby ucichł. Oksana powoli odwróciła się od okna i spojrzała prosto na Galinę. Jej głos zabrzmiał chłodno i wyraźnie:
— Przekroczyłaś wszelkie granice. Teraz to ja decyduję.
Roman zerwał się z miejsca, próbując rozładować napięcie.
— Mamo, co ty robisz? Uspokój się! Oksana, proszę, bez emocji!
— Tu nie chodzi o emocje, — spokojnie odparła żona. — Tu chodzi o zasady.
Galina stała pośrodku kuchni, ciężko oddychając. Wyraźnie nie spodziewała się, że synowa tak stanowczo się postawi.
— Jeszcze tego pożałujesz, — syknęła. — Zobaczysz, jak to jest żyć bez rodziny!
— Spróbujemy, — odparła spokojnie Oksana.
Atmosfera w kuchni była napięta do granic. Roman krążył między kobietami, nie wiedząc, po czyjej stanąć stronie. Galina zaciskała i rozluźniała pięści, gotowa do gwałtownych działań.
Za oknem całkowicie się ściemniło. Żółte liście nadal spadały z drzew, lecz teraz nie wyglądało to już romantycznie — raczej jakby natura pozbywała się wszystkiego zbędnego przed długą zimą.
Oksana stanowczo ruszyła do przedpokoju. Wzięła torebkę Galiny i postawiła ją przy drzwiach wejściowych. Dźwięk uderzającej o podłogę torby zabrzmiał jak wyrok.
— Co ty robisz? — zapytała zszokowana teściowa.
— To, co powinnam była zrobić od samego początku — odpowiedziała Oksana, wracając do kuchni.
Roman zerwał się z miejsca, próbując jakoś złagodzić sytuację.
— Mamo, uspokójmy się — powiedział niepewnie mąż. — Może znajdziemy jakiś kompromis?
Oksana gwałtownie odwróciła się do Romana. W jej oczach błyszczał zimny ogień.
— Nawet nie próbowałeś mnie wesprzeć — wypowiedziała twardo Oksana. — Zamiast tego proponujesz kompromis z osobą, która mnie obraża i żąda pieniędzy. W takim razie wychodźcie razem.
— Jak to wychodźcie? — zdezorientował się Roman. — Oksano, co ty mówisz?
— Mówię, że to moje mieszkanie i nie zamierzam znosić takiego traktowania.
Galina uniosła ręce, a jej głos drżał z oburzenia.
— Niewdzięcznica! — krzyknęła teściowa. — Wychowaliśmy syna, wykształciliśmy go, a ty wyrzucasz go na ulicę!
— Nikogo nie wyrzucam na ulicę — spokojnie odparła Oksana. — Roman ma matkę, a matka ma mieszkanie. Zamieszkajcie tam i sami rozwiązujcie swoje problemy finansowe.
Oksana podeszła do drzwi wejściowych i wzięła pęk kluczy.
Na metalowym kółku wisiało kilka kluczy — od klatki, mieszkania i skrzynki pocztowej.
— Oddaj swój — zwróciła się do męża, wyciągając pęk kluczy.
Roman stał nieruchomo, jakby nie rozumiał, co się dzieje.
— Mówisz poważnie? — zapytał cicho.
— Jak najbardziej. Weź swoje klucze i klucze swojej matki.
W tym momencie na klatce schodowej dały się słyszeć głosy. Krzyki i hałas najwyraźniej przyciągnęły uwagę sąsiadów.
Tatiana Siergiejewna z mieszkania naprzeciwko uchyliła drzwi i ciekawie zajrzała przez szparę.
Starszy pan Władimir Iwanowicz z górnego piętra również zszedł, niby po pocztę.
— Co się tu dzieje? — zapytała Tatiana Siergiejewna.
— Sprawy rodzinne — mruknął Władimir Iwanowicz. — Znowu się kłócą.
Galina poczuła, że znalazła się w centrum uwagi.
Przyzwyczajona do robienia dobrego wrażenia, teraz wyglądała niechlujnie i była czerwona ze złości.
— Nic się nie dzieje — próbowała zbagatelizować teściowa. — Tylko rodzinna rozmowa.
— Rozmowa podniesionym tonem — zauważył Władimir Iwanowicz. — Może ciszej?
Oksana wykorzystała przerwę.
— Galina Pietrowna właśnie wychodzi — oznajmiła gospodyni na tyle głośno, by sąsiedzi słyszeli. — Roman też.
— Jak to wychodzi? — zdziwiła się Tatiana Siergiejewna. — Przecież Roman tu mieszka!
— Mieszkał — poprawiła Oksana. — Okoliczności się zmieniły.
Galina rzuciła w stronę synowej wściekłe spojrzenie, potem na wścibskich sąsiadów. Wyraźnie nie spodziewała się, że prywatny konflikt stanie się publiczny.
— Roman, zabierz rzeczy — powiedziała stanowczo Oksana.
— Oksano, porozmawiajmy na osobności — poprosił mąż. — Bez świadków, spokojnie.
— Nie ma o czym rozmawiać. Wybrałeś, gdy milczałeś.
— Jaki wybór? Niczego nie wybierałem!
— Milczenie też jest wyborem — przypomniała Oksana. — Kiedy twoja matka mnie obrażała i groziła, milczałeś. To był twój wybór.
Roman otworzył usta, ale nie znalazł słów. Wiedział, że żona ma rację. W decydującym momencie nie stanął w obronie swojej rodziny.
Galina obserwowała wszystko z narastającą paniką.
Grzebała w torebce, próbując znaleźć klucze, ale ręce jej drżały.
W końcu wyjęła mały pakunek z zapasowymi kluczami od mieszkania syna.
— Masz swoje klucze! — zawołała, wymachując nimi.
Ale pod spojrzeniem Oksany i ciekawskimi oczami sąsiadów nagle zrozumiała absurd sytuacji. Rzuciła klucze na podłogę. Metal zadźwięczał o parkiet.
— Podnieś sam — burknęła, zwracając się do syna.
Roman powoli się pochylił i podniósł klucz. Długo patrzył na niego, jakby widział go po raz pierwszy.
— Resztę rzeczy zabiorę później — powiedział cicho.
— Zabierz teraz — ucięła Oksana. — Jutro będą nowe zamki.
— Naprawdę chcesz wymienić zamki?
— Oczywiście. To moje mieszkanie, moje zasady.
Roman wszedł do sypialni i zaczął pakować ubrania do torby podróżnej.
Poruszał się powoli, jakby każda rzecz wymagała osobnej decyzji.
Tymczasem Galina założyła płaszcz i wzięła torebkę. Wciąż miała nadzieję, że synowa się rozmyśli.
— Pożałujesz tej decyzji — syknęła, przechodząc obok Oksany.
— Wątpię — spokojnie odpowiedziała gospodyni.
Roman wyszedł z sypialni z torbą i pakunkiem. Zatrzymał się w progu, jakby czekał, że żona zmieni zdanie.
— Oksano, mogę zadzwonić jutro?
— Tylko przez adwokata — odparła chłodno.
— Adwokata? Mówisz o rozwodzie?
— Właśnie o tym.
Galina i Roman wymienili zdezorientowane spojrzenia. Matka chwyciła torbę syna i razem ruszyli do wyjścia. Sąsiedzi odprowadzali ich szeptem.
— Tak to już bywa — mruknęła Tatiana Siergiejewna. — Rodziny rozpadają się przez drobiazgi.
— Drobiazgi? — zauważył Władimir Iwanowicz. — Słyszałem, że chodziło o dużą sumę pieniędzy.
— Czterysta tysięcy — doprecyzowała Tatiana Siergiejewna. — Spora kwota jak na młode małżeństwo.
Oksana poczekała, aż kroki ucichną na klatce, i zamknęła drzwi.
Zamek szczęknął — dźwięk, który kiedyś oznaczał powrót do domu, teraz symbolizował początek nowego życia.
Kobieta przeszła do salonu i usiadła na kanapie. Mieszkanie wydawało się większe i cichsze bez męża.
Za oknem trwała jesień — żółte liście powoli wirowały w świetle latarni, tworząc złoty dywan na podwórzu.
Oksana wzięła telefon i znalazła w kontaktach numer Jeleny Wiktorowny — prawniczki od spraw rodzinnych, poleconej przez przyjaciółkę kilka miesięcy temu.
Wtedy rozmowa o rozwodach dotyczyła znajomych. Teraz stała się osobista.
Decyzja dojrzała ostatecznie. Jutro rano Oksana złoży pozew o rozwód.
Mieszkanie pozostanie jej — nabyte przed ślubem.
Wspólnego majątku prawie nie było — samochód był zapisany na Romana, większych zakupów nie robili.
Kobieta wstała z kanapy i podeszła do okna. Między chmurami prześwitywały gwiazdy.
Gdzieś w innym miejscu miasta Roman tłumaczył matce, jak doprowadził do rozwodu.
Gdzieś indziej windykatorzy nadal żądali od Galiny spłaty długów. Ale to już nie dotyczyło Oksany.
Czterysta tysięcy rubli pozostało przy prawowitej właścicielce — tak jak mieszkanie i prawo do życia bez ciągłych roszczeń i wyrzutów.
Kobieta włączyła czajnik i wyjęła z szafki piękną filiżankę — prezent od rodziców na nowe mieszkanie.
Kiedyś Oksana oszczędzała tę zastawę na specjalne okazje, a teraz zrozumiała: każdy dzień może być wyjątkowy, jeśli dobrze ustawić priorytety.
Herbata zaparzyła się mocna i aromatyczna. Oksana usiadła w fotelu z książką i gorącym napojem.
Po raz pierwszy od dawna poczuła absolutny spokój.
Podjęła właściwą decyzję — i nie żałowała.
Za oknem październikowa noc otulała miasto ciszą. Jutro zacznie się nowe życie — bez cudzych długów, bez rodzinnych awantur, bez konieczności tłumaczenia się z każdej decyzji.
Oksana uśmiechnęła się, przewróciła stronę książki i zanurzyła się w spokojnym wieczorze, który wreszcie należał tylko do niej.
