— Czyli sugerujesz, żebym poszła i pokornie podziękowała twojej mamie za to, że odważyła się na głos powiedzieć prawdę o swojej nieadekwatności?
— Może nakryć stół porcelaną? — Vera stała pośrodku kuchni, nerwowo stukając paznokciami w blat. — Tą samą, ślubną?
Ilja oderwał wzrok od telefonu:
— Mama nie zwróci na to uwagi. Po prostu przygotuj coś normalnego.
— Normalnego? — Vera uśmiechnęła się z ironią. — Przez pięć lat nie zrozumiałam, co jest „normalne” dla twojej matki.
Ilja odłożył telefon i podszedł do żony, obejmując ją za ramiona. Czuć było od niego znajomy zapach wody kolońskiej.
— Mama jest po prostu specyficzna. Nie robi tego złośliwie, że ciągle cię krytykuje, trzeba to brać pod uwagę.
— Brać pod uwagę? — Vera wyrwała się z objęć i odwróciła do męża.
— To znaczy, że za każdym razem znajduje powód, żeby mnie upokorzyć? Ostatnio przyniosła mi fartuch, mówiąc, że „nie zaszkodziłoby nauczyć się przygotować cokolwiek przyzwoitego”.
A wcześniej przysłała książkę „Jak zostać idealną żoną”.
— I co z tego? — wzruszył ramionami Ilja. — To tylko prezenty. Traktuj je tak po prostu.
— To nie są prezenty, Ilja. To aluzje. Bardzo wyraźne.
Vera otworzyła lodówkę i zaczęła wyjmować produkty. Dziś chciała przygotować coś wyjątkowego.
Może jeśli danie będzie wystarczająco wyszukane, teściowa przynajmniej zamilknie, zamiast krytykować jak zwykle.
— Wiesz, czasem wydaje mi się, że celowo szukasz podwójnego dna w jej słowach, — powiedział Ilja, nalewając sobie kawy. — Ona po prostu chce, żebym miał wszystko dobrze.
— To dlaczego nie może dopuścić, że ze mną jest ci i tak dobrze? — Vera wzięła nóż i zaczęła wściekle siekać warzywa. — Przez pięć lat nie powiedziała o mnie ani jednego pozytywnego słowa.
— Może mówiła, tylko nie zwróciłaś na to uwagi, — machnął ręką Ilja.
— Naprawdę? — Vera odłożyła nóż i spojrzała na męża. — Wymień choćby jeden przypadek, kiedy twoja matka mnie pochwaliła. Albo choćby nie znalazła powodu do krytyki.
Ilja milczał, skupiony na mieszaniu cukru w filiżance.
— Właśnie, — przytaknęła Vera. — Bo coś takiego nigdy się nie zdarzyło.
Wróciła do gotowania, a Ilja wyszedł z kuchni, rzucając za siebie:
— O szóstej będzie tutaj. Spróbuj być… wiesz, o co chodzi.
— Jakim? — zapytała Vera, nie odwracając się. — Niewidzialną?
W odpowiedzi usłyszała tylko westchnienie.
Vera spojrzała na zegar — zostały jej cztery godziny do wizyty teściowej.
Margarita Stiepanowna nigdy się nie spóźniała; wydawało się, że specjalnie przychodziła dokładnie na czas, żeby potem upomnieć synową, jeśli ta nie zdążyła czegoś przygotować.
Postanowiła zrobić kaczkę z jabłkami i pomarańczami — danie, którego nauczyła się na kursach kulinarnych.
Do kaczki — gratin ziemniaczany i sałatka z rukolą. Na deser — fondant czekoladowy z lodami.
Nie że Margarita Stiepanowna doceni jej starania, ale przynajmniej będzie trudniej się przyczepić.
Vera założyła fartuch, włączyła muzykę i zanurzyła się w gotowaniu.
To zawsze pomagało jej się uspokoić — rytmiczne ruchy, aromaty przypraw, dokładny algorytm działań. Pracując, prawie zapomniała o nadchodzącej wizycie.
Do piątej wszystko było gotowe. Kaczka była złocista w piekarniku, gratin oblewał serowy sos, fondanty czekały w lodówce.
Vera szybko wzięła prysznic, przebrała się w beżową sukienkę, która podkreślała jej figurę, ale była wystarczająco stonowana na spotkanie z teściową.
Margarita Stiepanowna gardziła „wulgarnością” w ubraniach, chociaż jej definicja wulgarności była bardzo rozmyta.
Dokładnie o szóstej zadzwonił dzwonek do drzwi.
— Otwieraj, jeszcze nie jestem gotowy! — krzyknął Ilja z łazienki.
Vera głęboko wzięła oddech, wypuściła powietrze i podeszła do drzwi.
Na progu stała Margarita Stiepanowna — wysoka, szczupła, włosy perfekcyjnie ułożone.
Mimo sześćdziesięciu lat wyglądała na pięćdziesiąt — efekt wieloletnich inwestycji w kosmetyczki i chirurgów plastycznych.
— Dzień dobry, Margarita Stiepanowna, — Vera wymusiła uśmiech. — Proszę, wejdź.
Teściowa rzuciła na synową oceniające spojrzenie.
— Dzień dobry, Vera, — powiedziała chłodno, wchodząc do mieszkania.
— Co to za włosy? Nowa fryzura? Wygląda… interesująco.
Vera przesunęła dłonią po perfekcyjnie ułożonych lokach. Pierwszy punkt zdobyty, pomyślała. Wieczór dopiero się zaczynał.
Margarita Stiepanowna przeszła do salonu, rozejrzała się po mieszkaniu jak właścicielka:
— Przynajmniej wycierasz ramki na zdjęcia? — przetarła palcem jedną z ramek. — Naprawdę tak trudno utrzymać porządek?
Vera zgrzytnęła zębami, ale milczała. Sprzątała dopiero wczoraj i nigdzie nie było kurzu.
— A gdzie mój syn? — zapytała Margarita Stiepanowna, siadając w fotelu i starannie układając fałdy granatowej sukni.
— Ilja zaraz przyjdzie, — odpowiedziała Vera. — Chce pani aperitif?
— Nie piję przed obiadem, wiesz o tym, — powiedziała teściowa, zaciskając usta. — W moim wieku trzeba dbać o figurę. Chociaż, — spojrzała na Verę od stóp do głów, — tobie też mogłoby się przydać.
Vera poczuła, jak gniew wrze w środku, ale opanowała się. Nie dziś. Nie teraz.
— Mamo! — Ilja pojawił się w drzwiach salonu, szeroko uśmiechając się. — Ale się cieszę, że cię widzę!
Twarz Margarity Stiepanowny rozjaśniła się natychmiast. Wstała i objęła syna:
— Iljusza, mój chłopcze! Schudłeś? Źle cię karmią?
Vera przewróciła oczami i wróciła do kuchni, żeby nakryć do stołu. Przez uchylone drzwi słyszała, jak teściowa wypytuje Ilję o pracę, zdrowie i plany, słuchając z zachwytem i podziwem. Dlaczego nie mogła udawać choć trochę uprzejma wobec niej?
Gdy kolacja była gotowa, Vera zawołała ich do stołu.
— O, położyłaś nawet obrus, — skomentowała Margarita Stiepanowna, siadając. — Postęp.
Vera rozstawiła talerze z aromatyczną kaczką, gratinem i sałatką. Dania wyglądały jak z okładki magazynu kulinarnego — bardzo się starała.
— Kaczka z pomarańczami i jabłkami, — ogłosiła Vera. — Smacznego.
Teściowa spojrzała na talerz, odcięła malutki kawałek i włożyła do ust. Vera i Ilja czekali na werdykt.
— Sucha, — w końcu oznajmiła teściowa. — I brak przypraw. Kaczka powinna być soczysta.
Vera powoli wypuściła powietrze. Kaczka była idealna, i oboje o tym wiedzieli.
— Mamo, moim zdaniem jest bardzo smaczna, — spróbował wtrącić się Ilja, wkładając do ust duży kawałek mięsa.
— Po prostu nie jesteś przyzwyczajony do dobrej kuchni, — machnęła ręką Margarita Stiepanowna. — W twoim wieku twój ojciec był już stałym klientem najlepszych restauracji w mieście, gdzie zabierał mnie w każdy piątek.
Demonstracyjnie odsunęła talerz i napiła się wody.
— Nie zjesz? — zapytała Vera, starając się, by głos brzmiał neutralnie.
— Obawiam się, że to niejadalne, — odpowiedziała teściowa. — Ale nie martw się, nie każda kobieta jest dobra w gotowaniu.
Vera poczuła, że coś pękło w środku. Godziny przygotowań, cały wysiłek — a taka reakcja.
— Mamo, przestań, — w końcu powiedział Ilja. — Vera się starała.
— Starała się, — przytaknęła Margarita Stiepanowna.
— Ale rezultat… Iljusza, potrzebujesz normalnej żony, a nie tego nieporozumienia, które nie potrafi nawet przygotować normalnej kolacji.
Widelec Verry z hukiem upadł na talerz.
— Margarita Stiepanowna, — spojrzała teściowej prosto w oczy, — proszę, przestań mnie obrażać.
— A teraz jeszcze się ośmiela odpowiadać! — odwróciła się do syna. — Widzisz, na co ona sobie pozwala?
— Vera, — zaczął Ilja ostrzegawczo, ale żona przerwała:
— Nie, Ilja. Nie będę tego więcej znosić. Przez pięć lat słucham, jaka jestem beznadziejna, nieudolna, brzydka. Przez pięć lat próbuję zadowolić osobę, która wcześniej zdecydowała, że mnie znienawidzi. Dziś to się kończy.
Margarita Stiepanowna podniosła się tak gwałtownie, że krzesło przewróciło się do tyłu:
— Będziesz mi mówić, co mam robić?! Zabrałaś mojego chłopca, a teraz jeszcze chcesz rządzić?!
Rzuciła się przez stół, próbując podrapać Verę po twarzy paznokciami. Ilja ledwie zdążył wstać i chwycić matkę za ręce.
— Mamo! Zatrzymaj się!
Ale wyglądała na oszalałą. Wydzierała się, krzycząc i wijąc się:
— Puść! Pokażę jej! Zapłaci za to!
— Widzisz, kim ona naprawdę jest? — Vera cofnęła się, patrząc na wściekłą teściową. — Nienormalną psychopatką! Nic dziwnego, że twój ojciec od niej uciekł!
Te słowa podziałały na Margaritę Stiepanownę jak kubeł zimnej wody.
Zmiękła w ramionach syna, a potem nagle zaczęła płakać.
— Słyszałeś? Słyszałeś, co ona powiedziała?! — wskazywała drżącym palcem na Verę. — I pozwalasz jej tak mówić o swojej matce?!
Nie czekając na odpowiedź, wyrwała się z jego ramion, chwyciła swoją torebkę i wybiegła z mieszkania, głośno łkając.
W jadalni zapadła cisza. Vera patrzyła na męża, czekając na reakcję. Ilja stał nieruchomo, patrząc na przewrócone krzesło.
— Zadowolona? — w końcu zapytała Vera. — Teraz widziałeś, kim naprawdę jest twoja matka.
Ilja powoli odwrócił się do niej, a ona zadrżała na widok jego twarzy.
— Nie, Vera, — jego głos był cichy, ale w nim brzmiała stal. — Dziś zobaczyłem, kim naprawdę jesteś ty.
Następny poranek był zimny. Vera leżała w łóżku, wpatrując się w sufit. Ilja nie wrócił na noc: po wyjściu matki także zatrzasnął drzwi, mówiąc, że musi się przewietrzyć. Ona nie pytała dokąd idzie. Wiedziała.
Telefon na stoliku nocnym zadzwonił. Vera wyciągnęła rękę, zobaczyła imię męża i odrzuciła połączenie. Nie teraz. Jeszcze nie była gotowa na kolejną rundę.
Po minucie telefon zadzwonił ponownie. Vera westchnęła i odebrała.
— Słucham.
— Musimy porozmawiać — głos Ilji brzmiał zmęczony. — Niedługo będę w domu.
— Dobrze — odpowiedziała Wiera, odkładając słuchawkę.
Wstała, pościeliła łóżko, umyła się i zrobiła kawę.
Ruchy były mechaniczne, wyuczone przez lata wspólnego życia.
W głowie krążyły fragmenty poprzedniego wieczoru: krzyki, obelgi, szalone spojrzenie Margarity Stiepanowny, próbującej ją dosięgnąć.
Dźwięk klucza w zamku wyrwał ją z zamyślenia. W progu stał Ilja: nieogolony, z czerwonymi oczami, w pogniecionej koszuli.
— Wyglądasz okropnie — stwierdziła Wiera.
— Ty też nie wyglądasz najlepiej — odparł Ilja, wchodząc do mieszkania. — Jest kawa?
Wiera w ciszy nalała mu filiżankę. Usiadli przy stole kuchennym, patrząc na siebie jak obcy ludzie.
— Mama płakała całą noc — powiedział w końcu Ilja. — Musiała wezwać lekarza, ciśnienie jej skoczyło.
Wiera wzięła łyk kawy:
— I ty oczekujesz, że będę czuła się winna?
— Oczekuję, że okażesz choć odrobinę współczucia! — Ilja uderzył dłonią w stół, filiżanki podskoczyły. — To starsza kobieta, ma chore serce!
— A ja mam duszę chorą od jej ciągłych upokorzeń — odpowiedziała Wiera spokojnie. — Ale jakoś nigdy cię to nie interesowało.
Ilja wziął głęboki oddech, wyraźnie starając się opanować:
— Słuchaj, rozumiem, że macie trudne relacje…
— Trudne? — Wiera uśmiechnęła się gorzko. — Ilja, twoja matka mnie nienawidzi.
Robi wszystko, żeby mnie zniszczyć moralnie i zatrzymać sobie ciebie. To nie są „trudne relacje”, to jest przemoc psychiczna.
— Nie dramatyzuj — machnął ręką Ilja. — Mama po prostu… taka jest. Ma swoje wyobrażenie, jaka powinna być żona.
— I ja nigdy nie będę odpowiadać tym wyobrażeniom — dokończyła Wiera za niego.
— Dlatego pozwala sobie mnie obrażać, upokarzać, a wczoraj prawie podrapała mi twarz.
Ilja przesunął ręką po włosach, jeszcze je bardziej rozczochrając:
— Wiera, słuchaj… Rano, kiedy od niej odszedłem, dzwoniła do mnie.
Wciąż płakała, mówiła, że nigdy ci tego nie wybaczy. Musisz przeprosić.
Wiera patrzyła na niego, nie wierząc własnym uszom:
— Przeprosić? Ja?!
— Tak, ty — Ilja wyprostował się. — Pojechać do niej i przeprosić za to, że nazwałaś ją… jak to było?
— Szaloną psychopatką — przypomniała Wiera. — I to prawda.
Ilja zerwał się z krzesła, twarz czerwona ze złości:
— To moja matka! Nie masz prawa tak o niej mówić!
— A ona ma prawo tak mnie traktować? — Wiera też wstała, patrząc mu w oczy. — Dlaczego nigdy mnie nie bronisz, a zawsze stajesz po jej stronie?
— Bo ona jest moją rodziną! — krzyknął Ilja.
— A ja kim jestem? — cicho zapytała Wiera.
Ilja zamilkł, odwracając się w stronę okna.
— Oto odpowiedź — przytaknęła Wiera. — Wiedziałam.
— Po prostu pojedźmy do niej — powiedział zmęczony Ilja. — Przeprosisz, ona też przeprosi, i zapomnimy o tym incydencie.
Wiera patrzyła na jego plecy, na skulone ramiona, na człowieka, który kiedyś przysiągł ją kochać i chronić. Coś w niej definitywnie pękło.
— Czyli chcesz, żebym pojechała i kłaniała się twojej mamusi za to, że powiedziałam prawdę, jak bardzo jest nienormalna? Nigdy!
— Ale trzeba!
— Nie pojadę przepraszać za to, że broniłam się przed kimś, kto próbował mnie zaatakować. Nie pojadę i koniec — skrzyżowała ręce na piersi.
Ilja powoli się odwrócił, oczy zwęziły się:
— Wiera, to nie podlega dyskusji. Obraziłaś moją matkę i musisz przeprosić.
— Nie — odpowiedziała stanowczo. — Jestem zmęczona byciem ofiarą w waszych relacjach z mamą. Jeśli tak bardzo dbasz o jej uczucia, może powinieneś się do niej przeprowadzić.
Ilja zrobił krok naprzód, pochylając się nad nią:
— A ty nie zapomniałaś, czyje to mieszkanie? Kto spłaca kredyt hipoteczny?
— My oboje — odparła Wiera. — I nie zostanę z kimś, kto mnie nie szanuje i moje uczucia.
— W takim razie spakuj rzeczy i wynoś się — powiedział Ilja chłodno. — Jeśli nie potrafisz nawet przeprosić.
Wiera patrzyła na człowieka przed sobą i go nie rozpoznawała. Gdzie był Ilja, w którym się zakochała pięć lat temu? Gdzie zniknął mężczyzna, z którym marzyli o wspólnej przyszłości?
— Nie ma mowy — powiedziała cicho. — Nigdzie się nie wybieram. To nasze mieszkanie. A ty… — wskazała na drzwi — możesz iść do mamy. Skoro ona jest ważniejsza niż żona.
Wiera nigdy nie myślała, że uda jej się wyrzucić męża z domu. Ale zrobiła to: spakowała jego rzeczy do walizki i postawiła ją przy drzwiach.
— To szaleństwo — Ilja patrzył na walizkę jakby nie wierzył własnym oczom. — Naprawdę mnie wyrzucasz z naszego mieszkania?
— Nie, daję ci wybór — powiedziała Wiera, opierając się o ścianę. — Albo ja, albo twoja matka. Tak dalej nie może być.
— To ultimatum? — wykrzywiła się twarz Ilji.
— To rzeczywistość — odpowiedziała spokojnie Wiera. — Nie będę dłużej tolerować jej wybryków, a ty nie będziesz wymagał ode mnie upokarzania się przed nią.
Ilja długo patrzył na żonę. Coś w jego oczach się zmieniało: od złości do zagubienia, od zagubienia do czegoś, czego Wiera nie mogła odczytać.
— Moja matka zawsze była przy mnie — w końcu powiedział. — Kiedy ojciec odszedł, ona sama mnie wychowywała, pracując na dwóch etatach…
— A teraz wymaga dożywotniej spłaty za to — dokończyła Wiera. — Ilja, rozumiem twoją wdzięczność. Ale to nie znaczy, że masz pozwalać jej rządzić naszym życiem.
— Nie rozumiesz — pokręcił głową. — Nie możesz tego pojąć.
Wiera westchnęła:
— Może nie. Ale wiem jedno: nie zasługuję na to, jak mnie traktuje. I ty o tym wiesz.
Ilja chwycił za uchwyt walizki:
— Nie mogę wybierać między wami.
— Już wybrałeś — powiedziała cicho Wiera. — Za każdym razem, gdy milczałeś, gdy mnie upokarzała. Za każdym razem, gdy stawałeś po jej stronie przeciwko mnie. Za każdym razem, gdy wymagałeś, żebym znosiła i uległa.
Otworzyła drzwi:
— Jeśli twoja matka jest ważniejsza, idź do niej mieszkać. Ja nie będę przepraszać za prawdę.
Ilja wyszedł, nawet się nie obejrzawszy. Wiera zamknęła drzwi i oparła się o nie, powoli opadając na podłogę.
Dopiero teraz, gdy wszystko się skończyło, zaczęła drżeć.
Objęła kolana i zaczęła płakać — po raz pierwszy od dawna.
Tydzień minął w dziwnej odrętwiałości. Wiera chodziła do pracy, wracała do domu, przygotowywała kolację dla siebie, oglądała seriale. Ilja nie dzwonił, nie pisał.
Sprawdzała telefon, złościła się na siebie za tę słabość, potem sprawdzała jeszcze raz.
Ósmego dnia zadzwonił dzwonek do drzwi. Wiera zamarła.
Serce waliło jej w gardle. Powoli podeszła do drzwi i spojrzała przez wizjer. To był Ilja.
— Czego chcesz? — zapytała, nie otwierając.
— Porozmawiać — jego głos był ochrypły. — Proszę, Wiera.
Zawahała się, potem otworzyła drzwi. Ilja wyglądał na wychudzonego i zmęczonego. W rękach trzymał bukiet jej ulubionych różowych róż.
— Mogę wejść?
Wiera milcząco ustąpiła, pozwalając mu wejść. Poszli do kuchni — tego samego miejsca, w którym odbyła się ich ostatnia rozmowa.
— Przemyślałem wszystko — zaczął Ilja, kładąc kwiaty na stole. — Miałaś rację.
Wiera skrzyżowała ręce na piersi:
— W czym dokładnie?
— We wszystkim — westchnął ciężko. — Mama… Ona naprawdę zawsze źle mnie traktowała. A ja na to przymykałem oczy, bo… było łatwiej.
— Łatwiej dla kogo? — zapytała Wiera. — Dla ciebie? Dla niej? Na pewno nie dla mnie.
— Wiem — przytaknął Ilja. — Rozmawiałem z nią. Naprawdę rozmawiałem. Powiedziałem, że nie będę dłużej tolerować takiego traktowania mojej żony.
— I co ona odpowiedziała?
— Że mnie zaczarowałaś — gorzko się uśmiechnął Ilja. — Że zdradzam własną matkę dla kobiety, która zniszczy moje życie.
Wiera pokręciła głową:
— I ty jesteś zdziwiony? Ona nigdy się nie zmieni, Ilja.
— Wiem — powiedział, patrząc jej w oczy. — Dlatego powiedziałem, że przerywamy kontakt, dopóki nie przeprosi cię i nie zacznie zachowywać się z szacunkiem.
Wiera milczała, nie wiedząc, co odpowiedzieć. Na te słowa czekała pięć lat.
— Naprawdę to powiedziałeś?
— Tak — Ilja przetarł twarz rękami. — Powinienem był to zrobić dawno. Wybacz mi.
Wiera spojrzała na męża, próbując zrozumieć swoje uczucia. Złość? Ulga? Nieufność?
— Ilja — w końcu się zdecydowała. — Cieszę się, że rozmawiałeś z matką. Ale nie chodzi tylko o nią.
Chodzi o nas. O to, że zawsze wybierałeś ją, zawsze stawiałeś jej uczucia ponad moje. Jak mogę być pewna, że to się nie powtórzy?
Ilja próbował złapać ją za rękę, ale odsunęła się:
— Nie, pozwól mi dokończyć. Poszedłeś do matki, gdy ja potrzebowałam ciebie.
Domagałeś się, żebym się upokarzała przed kimś, kto próbował mnie obrazić.
Groziłeś, że wyrzucisz mnie z naszego domu. Jak mogę ci znów zaufać?
— Nie proszę, żebyś od razu mi zaufała — powiedział cicho Ilja. — Proszę tylko, daj mi szansę zasłużyć na to zaufanie ponownie.
Wiera podeszła do okna, patrząc na ulicę.
Kiedyś tak bardzo kochała tego człowieka. Może nadal go kocha. Ale teraz liczy się coś innego.
— Nie — odwróciła się do niego. — Nie mogę cię wpuścić z powrotem, Ilja.
Stało się za dużo. Powiedziano za dużo. Twój wybór już został dokonany.
— Wiera, błagam…
— Odejdź — wskazała na drzwi. — Weź swoje kwiaty i idź.
Ilja stał nieruchomo, jakby nie wierzył, że to naprawdę koniec.
— Kocham cię — powiedział.
— A ja cię kochałam — odpowiedziała Wiera. — Ale to nie wystarczyło.
Odprowadziła go do drzwi i zamknęła je za nim, tym razem — na zawsze.
