— Na koncie zostało tylko osiem tysięcy forintów — powiedział Sándor i odwrócił się z powrotem do telewizora.
Mária stała przy stole kuchennym, trzymając w ręku miesięczną listę zakupów. Na zewnątrz był październik, wiatr uderzał w okno. W środku było ciepło, ale mimo to czuła chłód.
Odłożyła listę. Nic nie powiedziała. Od trzydziestu jeden lat w takich chwilach nie mówiła nic.
Osiem tysięcy forintów oznaczało: w tym tygodniu nie będzie mięsa. Oznaczało: płyn do naczyń kończy się, ale coś wymyśli.
Oznaczało: czubek buta zaczyna się rozdzierać, ale jeszcze chwilę wytrzyma. Zawsze wytrzymywał jeszcze trochę.
— Mária, słyszałaś? — odezwał się Sándor z salonu.
— Słyszałam — odpowiedziała.
Odkładając listę, wyjęła z szuflady mały notatnik w kratkę. W nim co miesiąc zapisywała, na co poszły pieniądze.
To był stary zwyczaj, którego nauczyła się od matki. Matka mówiła: jeśli zapiszesz, przynajmniej widzisz, że nie jesteś szalona.
Mária nie była szalona. Tylko coraz bardziej rozumiała, że coś jest nie w porządku.
W notatniku wpisała: październik. Zakupy: 12 400 Ft. Opłaty: 8 200 Ft. Pozostało: 0.
Potem zamknęła notatnik i zaczęła gotować obiad. Były ziemniaki, cebula, trochę tłuszczu. Zrobiła to, co zawsze: nie narzekała, nie prosiła o wyjaśnienia, po prostu gotowała.
Na zewnątrz wiatr uderzał w okno coraz mocniej.
Trzy miesiące wcześniej Mária przypadkiem spojrzała w telefon Sándora.
Nie chciała. Nie miała w zwyczaju takich rzeczy robić. Sándor zasnął na kanapie, telefon wypadł mu z ręki, a kiedy Mária przechodziła obok, żeby zgasić światło, ekran się rozświetlił.
Jeden sms. Numer, którego nie znała. A pod nim: *Wysłałem pięćdziesiąt. W przyszłym miesiącu też będzie. Nie martw się.*
Pięćdziesiąt. Pięćdziesiąt tysięcy forintów. Mária zatrzymała się. Serce biło jej w gardle.
Zgasiła światło i poszła do sypialni. Położyła się. Nie spała całą noc.
Następnego ranka, gdy Sándor wszedł do łazienki, Mária szybko chwyciła telefon.
Znalazła numer. Brak nazwy, tylko numer. Przewijała wiadomości.
Pieniądze szły od trzech miesięcy. Co miesiąc pięćdziesiąt tysięcy forintów. Raz siedemdziesiąt pięć.
*Lekarstwo jest drogie, wiem.* — pisał Sándor w jednej wiadomości.
*Dziękuję, kochanie. Nie wiem, co bym bez ciebie zrobiła.* — odpowiedział numer.
Mária odłożyła telefon. Wróciła do kuchni. Przygotowała śniadanie — kromka chleba, margaryna, herbata — usiadła przy stole i jadła.
„Lekarstwo” — pomyślała. „Oczywiście. Lekarstwo.”
Nie płakała. Coś dziwnie zimnego pojawiło się w niej, ale nie płakała. Po prostu siedziała, jadła chleb i patrzyła na notatnik w szufladzie.
Pięćdziesiąt tysięcy forintów miesięcznie. Od trzech miesięcy. Obok ich własnych ośmiu tysięcy.
Po południu zadzwoniła do Andrei.
Andrea była starą przyjaciółką, znały się od trzydziestu lat.
Nie widywały się ostatnio często — Mária zawsze mówiła, że nie ma czasu — ale teraz, kiedy przyłożyła telefon do ucha i usłyszała głos Andrei, coś w jej klatce piersiowej się poluzowało.
— Cześć — powiedziała tylko.
Andrea od razu wiedziała. Zawsze jakoś wiedziała.
— Co się dzieje? — zapytała.
— Nic. Tylko… — Mária zamilkła. — Mogłybyśmy się spotkać?
Następnego popołudnia siedziały naprzeciwko siebie w małej kawiarni, gdzie dawniej zawsze się spotykały.
Andrea zamówiła kawę, Mária herbatę. Kelner odszedł, zapadła cisza.
— Opowiedz — powiedziała Andrea.
Mária opowiedziała. Faktycznie, kolejno. Wiadomości, kwoty, „lek”.
Andrea słuchała. Nie przerywała, nie podnosiła głosu, po prostu słuchała.
— Od kiedy to trwa? — zapytała, gdy Mária zamilkła.
— Nie wiem dokładnie. Na pewno od trzech miesięcy. Ale liczby już wcześniej… — Mária spojrzała na swoją rękę. — Już od roku było dziwnie. Przynajmniej od roku.
— Powiedziałaś mu?
— Dwa razy.
— I?
— Powiedział, że ma wydatki. Że biznes nie idzie dobrze. Żebym ścisnęła budżet domowy.
Andrea przez chwilę milczała. Potem:
— Mária. Od trzydziestu lat ściskasz budżet domowy.
— Wiem.
— Nie, nie wiesz. — Andrea pochyliła się do przodu. — Bo gdybyś wiedziała, nie siedziałabyś tu tak spokojnie.
Mária spojrzała w górę.
— Bardzo spokojnie siedzę — powiedziała. — Po prostu jeszcze nie zdecydowałam, co zrobię.
Andrea odchyliła się z powrotem. Spojrzała na przyjaciółkę. Potem skinęła głową.
— Dobrze. To na co czekasz?
— Na rocznicę — powiedziała Mária.
Był trzynasty listopada, ich rocznica. Trzydzieści dwa lata.
Trzy tygodnie po spotkaniu z Andreą Mária wyjęła notatnik i przewróciła strony. Cofnęła się aż do samego początku.
Pierwszy wpis był sprzed trzynastu lat — do tego czasu nie prowadziła notatnika — ale pamiętała wszystkie lata.
Pierwsze dziesięć lat było jeszcze w porządku. Sándor zarabiał, niewiele, ale regularnie.
Mária wtedy jeszcze pracowała — była księgową w małej firmie — i dwie pensje wystarczały.
Wtedy jeszcze było mięso w niedzielę. Wtedy jeszcze były wakacje, raz Balaton, raz Eger, raz Chorwacja.
Potem urodził się László, a Mária została w domu. Sándor powiedział: lepiej tak, dziecko potrzebuje matki.
Mária się zgodziła. Zgodziła się, bo kochała Lászlóa i wierzyła, że to dobra decyzja.
Potem Sándor rozpoczął działalność gospodarczą. Pierwsza upadła. Druga też.
Trzecia jakoś funkcjonowała, ale zawsze czegoś brakowało, zawsze pojawiał się wydatek, którego nie dało się uniknąć.
Mária chciała wrócić do pracy, ale Sándor powiedział: jaki to ma sens, dziecko jest małe, przedszkole drogie, połowę zarobków oddasz.
Mária nie wróciła. Została w domu.
Liczby w notatniku pokazywały, że w ostatnich pięciu latach miesięczny budżet domowy stopniowo malał.
Nie nagle — to byłoby zauważalne — lecz powoli, po tysiąc forintów tu, dwa tam. Jak woda ściera kamień.
Mária się dostosowywała, bo zawsze się dostosowywała. Mniej mięsa, tańszy proszek do prania, płaszcz wytrzyma jeszcze jedną zimę.
Tymczasem Sándor pił kawę w mieście. Tymczasem Sándor kupił nowe buty. Tymczasem Sándor wysyłał komuś pięćdziesiąt tysięcy forintów miesięcznie, na „lek”.
Mária zamknęła notatnik.
„Trzydzieści dwa lata — pomyślała. — Trzydzieści dwa lata i jeszcze liczone są nawet koszty margaryny.”
Potem zaczęła planować obiad.
Na tydzień przed rocznicą Sándor wspomniał, że przyjdzie też Boglárka.
Boglárka była jego siostrą — czterdzieści pięć lat, rozwiedziona, zawsze miała opinię na każdy temat. Mária nigdy jej szczególnie nie lubiła, ale znosiła. Od trzydziestu dwóch lat znosiła.
— Zaprosiłem Bogi — powiedział Sándor rano, przy kawie. — W końcu dawno się nie widzieliśmy.
— Dobrze — odpowiedziała Mária.
— Zrobisz coś ładnego?
Mária spojrzała na kuchenkę.
— Tak — powiedziała. — Zrobię coś ładnego.
Sándor skinął głową i wstał od stołu. Nie pytał, o czym myśli. Nigdy nie pytał, o czym myśli.
Obrus dostała od matki, gdy wychodziła za mąż. Był biały, z koronkową krawędzią, matka trzymała go przez trzydzieści lat, używała tylko na wielkie okazje. Mária nie wyjmowała go od dwunastu lat.
Czasem o nim pamiętała, ale zawsze mówiła: na lepszą okazję.
Teraz wyjęła go, uprała, wyprasowała. Podczas prasowania ręka drżała jej trochę, ale niezbyt mocno.
Potem wyjęła serwis porcelanowy.
Był to prezent ślubny. Dla dwunastu osób, biały, z złotą krawędzią.
Na stole był ostatni raz dwanaście lat temu, wtedy tylko na urodziny Lászlóa.
Jednemu kubkowi odpadł uchwyt, odłożyła go na bok. Reszta była w idealnym stanie.
Wyjęła też świeczniki — dwa wysokie, srebrne, z głębi szafki — i stare świece, które leżały tam od lat.
Potem poszła na targ.
Kupiła bochenek chleba. Po drodze do domu zatrzymała się u kwiaciarza i kupiła trzy białe chryzantemy — były najtańsze — ale ładne i pasowały.
Popołudniem 13 listopada Mária nakryła stół.
Najpierw położyła obrus i wygładziła wszystkie zagniecenia. Potem rozstawiła porcelanę — trzy komplety, dokładnie, starannie, jak należy. Nóż, widelec, łyżka, po odpowiedniej stronie.
Świeczniki ustawiła pośrodku, zapaliła świece. Chryzantemy włożyła do małego wazonu i postawiła obok świec.
Potem wzięła chleb i pokroiła po plasterku na każdy talerz. Dokładnie jeden plaster. Nie masła obok, nic więcej.
Tylko kromka chleba na porcelanie z białą złotą krawędzią, w świetle świec, na koronkowym obrusie matki.
Odsunęła się i spojrzała na stół.
Był piękny. Naprawdę piękny — biel i złoto, światło świec, chryzantemy, wzór na obrusie. Wyglądało jak obraz święta.
Mária usiadła na krześle kuchennym i czekała.
Sándor i Boglárka przybyli o wpół do szóstej.
Usłyszała klucz w zamku, a potem głos Boglárki z przedpokoju — coś o rozkładzie jazdy autobusu, a potem śmiech.
Sándor też się śmiał. Był wesoły, gdy przyszła Boglárka. Zawsze był wesoły, gdy był tam ktoś inny.
— Mária! — odezwał się Sándor. — Dotarliśmy!
— Wiem — odpowiedziała Mária z kuchni.
Usłyszała, jak zdejmują płaszcze. Usłyszała skrzypienie butów Boglárki na parkiecie. Potem otworzyły się drzwi salonu.
Zapanowała cisza.
Mária nie wyszła. Została w kuchni i słuchała ciszy.
— Co to ma znaczyć? — odezwała się Boglárka.
Nie było odpowiedzi.
— Sándor. Co to za stół?
Mária usłyszała krok Sándora. Potem znów cisza.
Wszedł do środka.
Stała w drzwiach i patrzyła na nich. Sándor stał przy końcu stołu, patrząc na trzy talerze, trzy kromki chleba, świece, chryzantemy, obrus.
Jego twarz była dziwna — nie zła, nie zaskoczona, po prostu… dziwna. Jakby coś powoli w nim tonęło.
Boglárka stała po drugiej stronie i patrzyła na Márię.
— To jest obiad? — zapytała Boglárka. Jej głos był ostry, ale słychać było niepewność.
— To jest rocznicowy obiad — powiedziała Mária.
— Ale… — Boglárka spojrzała na talerze. — Jest tylko chleb.
— Tak — powiedziała Mária.
— Dlaczego?
Mária nie odpowiedziała. Usiadła na swoim miejscu, przed talerzem, splatając ręce na kolanach. Spojrzała na Sándora.
Sándor nie spojrzał. Patrzył na swój talerz.
— Mária — odezwał się w końcu, cicho.
— Usiądźcie — powiedziała Mária. — Nakryliśmy do stołu.
Boglárka nie usiadła. Stała, patrząc na Márię i stół na przemian, usta jej otwierały się i zamykały, a potem znowu otwierały.
— To jakiś żart? — zapytała.
— Bogi — powiedział Sándor, a ton jego głosu uciszył Boglárkę.
Boglárka usiadła. Sándor też usiadł.
Zapanowała cisza.
Świece płonęły. Chryzantemy były białe w świetle. Koronkowy obrus matki był perfekcyjny, każdy jego splot na miejscu.
Mária patrzyła na swój chleb. Nie podniosła go. Po prostu siedziała, cisza panowała, a świece płonęły.
— Mária — powiedział Sándor ponownie. Tym razem głos miał inny ton, niższy. — Ja… wiem o tym.
Mária podniosła wzrok.
— Wiesz — powiedziała. Nie było to pytanie.
— Tak.
— Od kiedy?
Sándor spojrzał na ręce.
— Od trzynastu miesięcy — powiedział. — W sumie… — Zamilkł. — W sumie sześćset sześćdziesiąt tysięcy forintów.
Liczba zawisła w powietrzu, między światłem świec, białą porcelaną i koronkowym obrusem.
Ręka Boglárki drgnęła na stole.
— Sándor — powiedziała cicho.
— Cisza — powiedział Sándor.
Boglárka zamilkła.
Mária nic nie mówiła. Nie musiała. Stół mówił wszystko — piękne nakrycie, ładne talerze, trzy kromki chleba.
Trzydzieści dwa lata. Sześćset sześćdziesiąt tysięcy forintów. Po jednej kromce chleba na talerz.
— Oddam — powiedział Sándor.
Mária spojrzała na niego.
— Jak?
— Na starym koncie jest jeszcze pewna kwota. Była rezerwa, którą… — Zamilkł ponownie. — Była rezerwa. Nie powiedziałem o niej.
„Oczywiście, że była — pomyślała Mária. — Oczywiście, że była rezerwa, o której nie powiedział.”
— Ile? — zapytała.
— Czterysta mogę oddać teraz. Resztę… potrzebuję czasu.
— Do kiedy?
— Sześć miesięcy.
Mária przez chwilę milczała. Patrzyła na stół — świece, chryzantemy, biała koronkowa krawędź obrusa matki.
— Dobrze — powiedziała.
Boglárka wstała.
— W takim razie ja… — zaczęła.
— Zostań — powiedziała Mária. Cicho, ale Boglárka usiadła z powrotem. — Nakryliśmy do stołu. Zostań.
Boglárka została. Jedli chleb. Wszyscy troje. W ciszy, przy świetle świec, nad obrusem matki.
Następnego ranka Mária ubrała się, wzięła dowód osobisty i poszła do banku.
Wśród ludzi stojących w kolejce była młoda kobieta, która patrzyła w telefon. Starszy pan porządkował papiery. Mária czekała.
Nie spieszyła się. Gdy nadeszła jej kolej, usiadła przy okienku i spojrzała na urzędniczkę — była to dziewczyna w wieku dwudziestu kilku lat, z cierpliwą twarzą.
— Chciałabym otworzyć konto — powiedziała Mária. — Na moje nazwisko. Z pełnymi prawami dysponowania.
— Oczywiście — powiedziała dziewczyna i zaczęła przygotowywać dokumenty. — Jaki rodzaj konta?
— Takie, na które nikt inny nie będzie miał wglądu — powiedziała Mária. — Tylko ja.
Dziewczyna skinęła głową, jakby to było najzwyklejsze żądanie na świecie.
Może faktycznie było.
Mária podpisała dokumenty i odłożyła długopis. Dziewczyna wyjaśniła warunki — oprocentowanie, opłaty, dostęp — Mária słuchała, patrząc przy tym na swoje ręce na stole.
Porządna ręka. Pracowita ręka. Ręka po trzydziestu dwóch latach.
Gdy wyszła z banku, słońce końca października właśnie wyszło zza chmur. Było zimno, ale świeciło.
Zatrzymała się przed bankiem i w torebce szukała karty — nowej karty, którą dostała pięć minut temu. Znalazła ją i wzięła do dłoni.
Mała, niebieska plastikowa karta, z jej imieniem.
*Mária.*
Tylko tyle.
Słońce padało na jej rękę, a karta była jeszcze zimna, taka, jak to bywa z nowymi rzeczami.
